بررسی عوامل موثر بر کسری بودجه شهرداریها در ایران: ارائه چارچوب چندسطحی پایداری مالی شهری

پایداری مالی شهرداریها از پیششرطهای استمرار ارائه خدمات عمومی، نگهداری زیرساختها و اجرای برنامههای توسعه شهری است. با این حال، ساختار مالی شماری از شهرداریهای ایران با شکاف میان درآمدهای تکرارشونده و تعهدات هزینهای مواجه است و این شکاف در عمل ممکن است از طریق درآمدهای وابسته به ساختوساز، تغییر کاربری، فروش دارایی، تعویق پرداختها یا استقراض پوشش داده شود. هدف پژوهش حاضر شناسایی، طبقهبندی و تلفیق عوامل موثر بر کسری بودجه شهرداریها در ایران و ارائه چارچوبی برای تفکیک کسری حسابداری، کسری نقدینگی و کسری ساختاری است. پژوهش از نظر هدف توسعهای کاربردی و از نظر روش، مطالعه کتابخانهای تحلیلی با رویکرد مرور ساختاریافته و سنتز موضوعی شواهد است. برای این منظور، مقالات داوریشده جدید، مطالعات اختصاصی مالیه شهری ایران، گزارشهای رسمی سازمانهای بینالمللی و قوانین مرتبط بررسی شدند. یافتهها نشان میدهد عوامل اثرگذار را میتوان در شش طبقه بههمپیوسته شامل شرایط اقتصاد کلان، ساختار درآمد، ساختار هزینه، کیفیت حکمرانی و بودجهریزی، تامین مالی و بدهی، و ویژگیهای اقتصادی فضایی شهرها جای داد. در ایران، شواهد موجود بر نقش قیمت زمین، تعداد پروانههای ساختمانی، تولید منطقهای و تورم در رفتار کسری و منابع جبرانی آن تاکید دارد. نوآوری مقاله در ارائه زنجیره کسری ساختاری شهرداری است که نشان میدهد برخی پاسخهای کوتاهمدت به شکاف بودجه، مانند فروش دارایی یا استقراض برای هزینههای جاری، میتوانند ظرفیت مالی دورههای بعد را تضعیف کنند. افزون بر این، مجموعهای از شاخصهای حسابداری پیشنهادی برای سنجش تراز پایدار عملیاتی، شدت اتکا به منابع غیرتکرارشونده و فشار خدمت بدهی ارائه میشود. بر اساس نتایج، تقویت درآمدهای تکرارشونده، ارتقای نظام وصول، بودجهریزی میانمدت، محدودکردن مصرف منابع یکباره برای مخارج جاری، افشای جامع بدهی و تعهدات احتمالی، ارزیابی هزینه چرخه عمر پروژهها و استقرار سامانه هشدار زودهنگام سلامت مالی از مهمترین جهتگیریهای اصلاحی محسوب میشوند.

کلیدواژه ها:

کسری بودجه ، شهرداری ، پایداری مالی ، درآمد پایدار ، مالیه شهری ، بودجهریزی ، ایران.