ارائه مدل یکپارچه ارزیابی آسیب پذیری و ارزش گذاری دارایی های خدمات رسان شهری با بهره گیری از تحلیل های فضایی

امروزه زیرساخت های شهری نقش اساسی و تعیین کننده ای در تامین امنیت، تداوم فعالیت و پایداری جوامع ایفا می کنند. ازاین رو، حفاظت از زیرساخت ها در برابر انواع تهدیدها و حملات، یکی از مهم ترین اولویت های امنیتی کشورها به شمار می رود. در این راستا، شناخت وضعیت موجود زیرساخت ها و شناسایی و پهنه بندی میزان آسیب پذیری آن ها در مقیاس شهری می تواند به عنوان رویکردی موثر، زمینه را برای تدوین راهبردها و برنامه های مناسب در راستای کاهش آسیب پذیری و ارتقای تاب آوری شهری فراهم سازد.زیرساخت های حیاتی، اساس و چارچوب عملکردی هر جامعه را تشکیل می دهند و تداوم فعالیت های روزمره شهروندان تا حد زیادی به استمرار عملکرد مطلوب این زیرساخت ها وابسته است. این زیرساخت ها به صورت مستقل و منفک از یکدیگر عمل نمی کنند، بلکه میان آن ها و سایر اجزا و سامانه های شهری، روابط متقابل و وابستگی های عملکردی وجود دارد بنابراین، ایجاد اختلال در عملکرد یک زیرساخت می تواند به صورت مستقیم یا غیرمستقیم بر عملکرد سایر زیرساخت ها و سامانه های شهری تاثیر گذاشته و دامنه پیامدهای ناشی از یک تهدید را افزایش دهد.از سوی دیگر، توسعه تسلیحات دوربرد و افزایش قدرت تخریب آن ها از زمان جنگ جهانی دوم، آسیب پذیری شهرها را در برابر تهدیدات نظامی افزایش داده و محدودیت های زمانی و مکانی ناشی از حملات را تا حد زیادی کاهش داده است. این شرایط موجب شد کشورها توجه بیشتری به کاهش آسیب پذیری شهرها و زیرساخت های حیاتی در برابر حملات و تهدیدات معطوف کنند؛ موضوعی که در چارچوب پدافند غیرعامل و راهکارهای مرتبط با آن مورد توجه قرار گرفته استبا توجه به ارتباط متقابل و وابستگی میان عناصر و اجزای مختلف شهر، مفهوم آسیب پذیری شهری نیز نمی تواند صرفا به یک عنصر یا زیرساخت خاص محدود شود و مجموعه ای از عوامل و سامانه های موجود در شهر را دربرمی گیرد. سامانه های شهری علاوه بر تهدیدات انسان ساخت، در معرض طیف گسترده ای از مخاطرات طبیعی و محیطی نیز قرار دارند. وقوع چنین مخاطراتی می تواند موجب اختلال، کاهش ظرفیت یا توقف عملکرد هر یک از سامانه های شهری شود. از آنجا که زیرساخت های شهری به یکدیگر وابسته اند، اختلال در عملکرد یک سامانه می تواند تداوم فعالیت سایر سامانه ها را نیز با مشکل مواجه کرده و پیامدهای گسترده تری در پی داشته باشدآسیب پذیری زیرساخت های شهری می تواند تحت تاثیر عوامل و شرایط مختلفی شکل گیرد. فقدان شناخت کافی از میزان آسیب پذیری و ریسک های ناشی از آن، زمینه ایجاد اندرکنش ها و پیامدهای نامطلوب میان زیرساخت های وابسته را فراهم می کند و در شرایط وقوع تهدید یا بحران، می تواند دامنه خسارات و اختلالات را افزایش دهد. ازاین رو، شناسایی، ارزیابی و پهنه بندی آسیب پذیری زیرساخت های شهری و شناخت روابط متقابل میان آن ها، از الزامات اساسی در فرآیند برنامه ریزی برای کاهش ریسک، ارتقای تاب آوری شهری و تداوم خدمات حیاتی محسوب می شود.

کلیدواژه ها:

آسیب پذیری شهری ، زیرساخت های حیاتی ، تحلیل فضایی ، پدافند غیرعامل ، تاب آوری شهری