ارزیابی ریسک کار با ماشین آلات دوار و ارائه راهکارهای کنترلی با استفاده از تحلیل ایمنی شغلی (JSA)

زمینه و هدف: ماشین آلات دوار شامل طیف وسیعی از تجهیزات نظیر پمپ ها، کمپرسورها، فن ها، سانتریفیوژها، توربین ها، آسیاب ها، ماشین های تراش، سنگ های دوار، موتورها، گیربکس ها و مجموعه های انتقال قدرت هستند که به دلیل وجود انرژی جنبشی، اجزای گردان، نقاط گیرانداز، احتمال پرتاب قطعات، انرژی های ذخیره شده و نیاز به مداخلات بهره برداری و تعمیراتی، از مهم ترین منابع خطر مکانیکی در محیط های صنعتی محسوب می شوند. تحلیل ایمنی شغلی یا JSA یکی از متداول ترین روش های شناسایی خطر در سطح وظیفه است، اما کاربرد کلاسیک آن برای ماشین آلات دوار با محدودیت هایی از جمله تمرکز بیش از حد بر توالی کار، کم توجهی به وضعیت انرژی، فعالیت های همزمان، قابلیت اطمینان حفاظ ها و تغییر ریسک در مراحل مختلف چرخه کار مواجه است. هدف مطالعه حاضر، تحلیل انتقادی شواهد جدید و ارائه چارچوبی توسعه یافته برای استفاده از JSA در ارزیابی ریسک ماشین آلات دوار است.روش پژوهش: پژوهش حاضر یک مطالعه کتابخانه ای از نوع مرور ساختاریافته و سنتز مفهومی است. منابع علمی داوری شده منتشرشده عمدتا طی سال های ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۶ در حوزه JSA، ایمنی ماشین آلات، ارزیابی ریسک شغلی، تعمیرات، Lockout/Tagout، عوامل انسانی، Industry ۴.۰ و پایش وضعیت بررسی شدند. همچنین استانداردهای معتبر ISO، IEC و الزامات و راهنماهای OSHA، NIOSH و مقررات ماشین آلات اتحادیه اروپا مورد استفاده قرار گرفتند. منابع بنیادی قدیمی تر تنها در صورتی وارد شدند که استاندارد یا مرجع جاری و مرتبط با ایمنی ماشین آلات باشند.یافته ها: سنتز شواهد نشان داد که ریسک ماشین آلات دوار ماهیتی وابسته به وضعیت دارد؛ به طوری که تمیزکاری، رفع گیر، تنظیم، تعمیرات، برداشتن حفاظ و آزمون پس از تعمیر می تواند نسبت به بهره برداری عادی مواجهه مستقیم تری با بخش های خطرناک ایجاد کند. بر این اساس، چارچوب پیشنهادی JSA-RM+ تدوین شد که علاوه بر تجزیه شغل، پنج لنز اجباری شامل مرحله کار، وضعیت انرژی، مجاورت با منطقه خطر، قابلیت اطمینان کنترل ها و عوامل انسانی/سازمانی و فعالیت های همزمان را وارد ارزیابی می کند. همچنین یک غربالگر تقویت کننده های ریسک و یک دروازه ایمنی پیش از بازراه اندازی پیشنهاد شد. نتیجه گیری: JSA زمانی می تواند برای ماشین آلات دوار ابزار موثرتری باشد که از یک فرم ایستا به یک فرایند پویا، مبتنی بر وضعیت انرژی و سلسله مراتب کنترل تبدیل شود. کنترل های مهندسی، حفاظ گذاری، اینترلاک، جداسازی و اثبات انرژی صفر باید بر آموزش و تجهیزات حفاظت فردی مقدم باشند. چارچوب JSA-RM+ قابلیت تبدیل شدن به ابزار عملی سازمانی را دارد، اما پیش از استفاده به عنوان مدل کمی استاندارد، نیازمند اعتبارسنجی میدانی و بررسی پایایی بین ارزیابان است.

کلیدواژه ها:

تحلیل ایمنی شغلی ، JSA ، ماشین آلات دوار ، ارزیابی ریسک ، ایمنی ماشین آلات ، Lockout/Tagout ، انرژی خطرناک ، کنترل ریسک ، HSE.