عدالت فضایی در دسترسی به خدمات شهری: مروری بر شاخص ها،روش های سنجش و سیاست های کاهش نابرابری در کلان شهرهای ایران

عدالت فضایی در دسترسی به خدمات شهری، از یک آرمان هنجاری به یکی از محورهای اصلی سنجش کیفیت زندگی و پایداری شهری تبدیل شده است. پژوهش حاضر با روش مروری نظام مند، به بررسی الگوهای نابرابری فضایی در دسترسی به خدمات شهری در کلان شهرهای ایران، با تاکید ویژه بر اهواز، می پردازد. یافته ها نشان می دهد که الگوی «تمرکز در مرکز و محرومیت در حاشیه» در شهرهای مختلف ایران نظام مند و تکرارشونده است. در اهواز، تحلیل زیست پذیری محلات منطقه ۲ نشان می دهد که کیان پارس شرقی با امتیاز ۰.۸۹ در بالاترین و کیانشهر با ۰.۲۴ در پایین ترین سطح دسترسی قرار دارند و این شکاف در سطح مناطق هفت گانه نیز با قرار گرفتن منطقه ۳ در رده «کاملا برخوردار» و منطقه ۸ در رده «فقدان برخورداری» تایید می شود. تجربه تبریز با محاسبه شاخص میانگین وزنی نشان می دهد که «افزودن ظرفیت جدید در مناطق محروم» (شاخص ۴.۰۱) موثرتر از «بازتوزیع خدمات موجود» (۳.۹۱) است. یافته ها همچنین از شکاف میان سنجه های عینی و ادراکی حکایت دارند: انطباق با استانداردهای کمی سرانه، لزوما به احساس عدالت منجر نمی شود و نقد بین المللی مدل «شهر ۱۵ دقیقه ای» هشدار می دهد که تمرکز صرف بر دسترسی عینی، خطر بازتولید نابرابری را به همراه دارد. نتیجه گیری پژوهش بر ضرورت حرکت از سنجش توصیفی به سنجش تجویزی، تلفیق سنجه های عینی و ادراکی، اولویت دهی به سرمایه گذاری جدید در مناطق محروم و بازتعریف رابطه نهادی میان مدیریت شهری و نهادهای ملی تاکید می کند.

کلیدواژه ها:

اهواز ، عدالت رویه ای ، عدالت فضایی ، خدمات شهری ، نابرابری فضایی