نقش شهرداری ها در اجرای سیاست های ملی مسکن: چارچوبی برای هماهنگی بین دستگاهی

تامین مسکن یکی از دیرپاترین چالش های سیاست گذاری عمومی در ایران است؛ چالشی که با وجود تدوین برنامه های ملی متعدد - از مسکن مهر تا طرح اقدام ملی مسکن - هم چنان با ناکامی های جدی در اجرا مواجه بوده است. یکی از دلایل اصلی این ناکامی، به باور بسیاری از پژوهشگران، نه فقدان منابع یا دانش فنی، بلکه گسست نهادی میان سیاست گذاری متمرکز در سطح ملی و اجرای محلی آن توسط شهرداری هاست. هدف این پژوهش، تحلیل نقش شهرداری ها در اجرای سیاست های ملی مسکن و ارائه چارچوبی تحلیلی برای بهبود هماهنگی بین دستگاهی میان دولت مرکزی، وزارت راه و شهرسازی، و مدیریت شهری است. این مقاله با رویکرد کیفی و روش تحلیل محتوای کیفی اسناد سیاستی، به بررسی ادبیات داخلی و بین المللی حوزه حکمرانی مسکن و مدیریت محلی پرداخته است. یافته ها نشان می دهد که تمرکزگرایی در ساختار حاکمیتی و فقدان مدیریت شهری یکپارچه، اصلی ترین موانع تامین موثر مسکن توسط شهرداری ها هستند و این نهادها، به رغم برخورداری از ابزارهای اجرایی کلیدی (صدور پروانه ساختمانی، تعیین تراکم، مدیریت زمین شهری)، عمدتا نقشی کالبدی و درآمدمحور ایفا کرده اند، نه نقشی راهبردی در تحقق اهداف سیاست ملی مسکن. در مقابل، تجربه های بین المللی نشان می دهد که موفقیت سیاست های مسکن در گرو تفویض اختیار روشن، چارچوب قانونی شفاف، و سازوکارهای رسمی هماهنگی بین سطحی است. این مقاله با ترکیب یافته های تجربی داخلی و چارچوب های نظری حکمرانی محلی، مدلی سه بعدی برای هماهنگی بین دستگاهی (حقوقی-ساختاری، مالی-انگیزشی، و اطلاعاتی-نظارتی) پیشنهاد می دهد که می تواند مبنای اصلاح نظام اجرایی سیاست مسکن در ایران قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

شهرداری ، سیاست ملی مسکن ، هماهنگی بین دستگاهی ، حکمرانی محلی ، مدیریت شهری