از شهر هوشمند تا شهر انسان محور: بازاندیشی نقش فناوری در تحقق توسعه شهری پایدار

تحولات شتابان فناوری های دیجیتال در دهه های اخیر، مفاهیم و رویکردهای برنامه ریزی و مدیریت شهری را به طور بنیادین متحول کرده است. در این میان، مفهوم شهر هوشمند به عنوان یکی از مهم ترین الگوهای توسعه شهری قرن بیست و یکم مطرح شده و توجه سیاست گذاران، برنامه ریزان و مدیران شهری را در سراسر جهان به خود جلب کرده است. اگرچه شهر هوشمند در ابتدا بر توسعه زیرساخت های فناورانه، شبکه های ارتباطی و سامانه های داده محور تمرکز داشت، اما به تدریج انتقادهای گسترده ای نسبت به رویکردهای صرفا فناورمحور مطرح شد. بسیاری از پژوهشگران معتقدند که تمرکز بیش از حد بر فناوری، بدون توجه به ابعاد اجتماعی، فرهنگی و انسانی شهر، نه تنها موجب تحقق توسعه پایدار نمی شود، بلکه می تواند زمینه تشدید نابرابری های اجتماعی، شکاف دیجیتال و کاهش مشارکت شهروندان را نیز فراهم سازد.هدف پژوهش حاضر، بررسی انتقادی تحول مفهومی از شهر هوشمند به شهر انسان محور و تحلیل نقش فناوری در دستیابی به توسعه شهری پایدار است. پژوهش حاضر از نوع مطالعات مروری تحلیلی بوده و با استفاده از روش تحلیل اسنادی انجام شده است. داده های پژوهش از طریق بررسی منابع علمی معتبر، گزارش های سازمان ملل متحد، اسناد UN-Habitat، گزارش های OECD و مطالعات جدید حوزه شهرهای هوشمند و توسعه پایدار گردآوری شده اند. یافته های پژوهش نشان می دهد که موفقیت شهرهای آینده بیش از آنکه به میزان توسعه فناوری وابسته باشد، به توانایی آن ها در تلفیق فناوری با مشارکت شهروندی، عدالت فضایی، سرمایه اجتماعی و حکمرانی شهری بستگی دارد. همچنین نتایج بیانگر آن است که رویکرد شهر انسان محور می تواند چارچوب مناسب تری برای بهره گیری از فناوری در مسیر تحقق پایداری شهری فراهم آورد. بر این اساس، آینده توسعه شهری پایدار در گرو ایجاد تعادل میان نوآوری های فناورانه و نیازهای انسانی شهروندان خواهد بود.

کلیدواژه ها:

شهر هوشمند ، شهر انسان محور ، توسعه شهری پایدار ، فناوری شهری ، حکمروایی شهری.