تحلیل جامع سهم عوارض آلایندگی در تحقق درآمدهای پایدار شهری ظرفیت ها، چالش ها و راهبردهای اصلاحی

ناپایداری ساختاری منابع درآمدی شهرداری ها در ایران و وابستگی تاریخی به درآمدهای حاصل از ساخت وساز و تراکم فروشی، مدیریت شهری را در تامین مالی پایدار با چالش های جدی مواجه ساخته است. در این میان، عوارض آلایندگی به عنوان ابزاری دووجهی که هم زمان اهداف زیست محیطی و مالیاتی را دنبال می کند، از جایگاه ویژه ای در نظام درآمدی شهرداری ها برخوردار شده است. ماده ۲۷ قانون مالیات بر ارزش افزوده مصوب ۱۴۰۰، چارچوب قانونی دریافت عوارض سبز از واحدهای آلاینده را با نرخ های نیم، یک و یک و نیم درصد به ماخذ فروش کالا یا خدمات تثبیت کرده است. این پژوهش با رویکردی تحلیلی-توصیفی و با بهره گیری از داده های کتابخانه ای و اسناد بالادستی، به بررسی ابعاد گوناگون سهم عوارض آلایندگی در تحقق درآمدهای پایدار شهری می پردازد. یافته ها نشان می دهد که میان پتانسیل قانونی این منبع درآمدی و عملکرد واقعی آن شکاف قابل توجهی وجود دارد. ناهماهنگی در فرآیند شناسایی واحدهای آلاینده، تاخیر در اجرای آیین نامه ها، توزیع ناعادلانه بین شهرها و ضعف در نظارت بر هزینه کرد، از مهم ترین موانع تحقق کامل این ظرفیت درآمدی محسوب می شود. تجربه شهرداری اهواز با دریافت بالغ بر پنج هزار و ۵۷۹ میلیارد تومان عوارض آلایندگی از ابتدای ۱۴۰۰ تا نیمه اول ۱۴۰۴ در مقابل دریافتی تنها سه میلیارد تومانی مشهد در بازه مشابه، عمق نابرابری توزیع را آشکار می سازد. پژوهش حاضر با ارائه مدلی تحلیلی از چالش ها و فرصت ها، راهکارهایی نظیر ایجاد پایگاه اطلاعاتی یکپارچه، اصلاح فرمول توزیع با لحاظ فاصله و شدت اثرپذیری، و تقویت سازوکارهای نظارتی بر هزینه کرد را پیشنهاد می کند.

کلیدواژه ها:

عوارض آلایندگی ، عوارض سبز ، درآمد پایدار شهری ، مالیات بر ارزش افزوده ، مدیریت شهری ، تامین مالی محلی ، توزیع عادلانه ، توسعه حمل ونقل عمومی ، واحدهای آلاینده ، اقتصاد شهری ، ماده ۲۷ ، ماده ۴۰ ، حکمرانی زیست محیطی ، پایداری مالی