راهکارهای کاهش ترافیک شهری در کلان شهرها: تحلیل ساختاری سیستم حمل ونقل، مدل سازی رفتار سفر و ارائه سناریوهای مدیریتی در کلان شهر شیراز

اشباع ظرفیت کالبدی معابر، اتلاف زمان در گره های ترافیکی، افزایش آلاینده های اتمسفری و فرسایش روانی شهروندان، از جمله چالش های حاد ناشی از اشباع ترافیک در کلان شهرهاست. رشد شتابان مالکیت خودروهای شخصی و عدم توازن میان توسعه کالبدی معابر و سیستم حمل ونقل عمومی، هسته های مرکزی کلان شهرها را با قفل شدگی ترافیکی مواجه کرده است. کلان شهر شیراز به عنوان قطب اداری، تجاری و پزشکی جنوب کشور، سال هاست که در دالان های حرکتی اصلی خود (به ویژه محورهای کریم خان زند، لطفعلی خان زند و قصر دشت) با بحران ترافیک مواجه است. هدف این پژوهش، واکاوی ریشه های ساختاری اشباع ترافیکی در کلان شهر شیراز و ارزیابی کارایی راهکارهای نوین مدیریت تقاضای سفر (TDM) و سیستم های هوشمند حمل ونقل (ITS) است.روش تحقیق این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر ماهیت و روش، توصیفی-تحلیلی با اتکا به رویکرد ترکیبی است. داده های کالبدی و ترابری از اسناد جامع حمل ونقل و ترافیک شیراز و آمار برداشتهای جریان ترافیک استخراج شد. در بخش پیمایشی، پرسشنامه ای استاندارد در میان ۳۸۴ نفر از کارشناسان مهندسی ترافیک، برنامه ریزان شهری و رانندگان متوقف در گره های ترافیکی شیراز توزیع گردید. اولویت بندی کارایی راهکارها با استفاده از مدل تاپسیس (TOPSIS) مبتنی بر وزن دهی آنتروپی شانون صورت گرفت و تحلیل رفتار سفر و داده های پرسشنامه ای با آزمون های آماری تک نمونه ای t، تحلیل واریانس یک طرفه (ANOVA) و ضریب همبستگی پیرسون در محیط نرم افزار SPSS انجام شد.یافته های پژوهش نشان می دهد که رویکرد سنتی «عرضه محور» (ساخت بزرگراه ها و تقاطعات غیرهمسطح متعدد در شیراز) نتوانسته بحران ترافیک را حل کند، بلکه طبق نظریه تقاضای القاشده، به جذب بیشتر خودروها دامن زده است. شاخص های مدل تاپسیس مشخص ساختند که سیاست های «مدیریت تقاضای سفر» با تمرکز بر پیاده راه سازی هسته تاریخی، ایجاد زون های پیاده مدار و یکپارچه سازی خطوط مترو و اتوبوس های تندرو (BRT)، بالاترین کارایی را در کاهش بار ترافیکی شیراز دارند. در نهایت، راهکارهایی عملیاتی نظیر پیاده راه سازی کامل بافت تاریخی-پزشکی زند، راه اندازی سامانه هوشمند قیمت گذاری معابر متراکم و توسعه زیرساخت های حمل ونقل پاک (دوچرخه و اسکوتر اشتراکی) پیشنهاد شده است.

کلیدواژه ها:

مدیریت تقاضای سفر (TDM) ، حمل ونقل هوشمند ، تقاضای القاشده ، کلان شهر شیراز.