بررسی موانع اجرایی کیفرگذاری افتراقی جرایم اطفال و نوجوانان در ایران

کیفرگذاری افتراقی در حوزه جرایم اطفال و نوجوانان، یکی از مهم ترین دستاوردهای سیاست جنایی مدرن است که بر پایه پذیرش «الگوی رفاهی» و با هدف اصلاح، بازپروری و حمایت از شخصیت در حال رشد این گروه آسیب پذیر طراحی شده است. نظام حقوقی ایران با تصویب قانون مجازات اسلامی ۱۳۹۲ و قانون آیین دادرسی کیفری ۱۳۹۲، گام هایی در جهت نهادینه سازی این رویکرد برداشته است. با این حال، علی رغم این ظرفیت های قانونی، تحقق عملی کیفرگذاری افتراقی در ایران با موانع جدی و اجرایی متعددی مواجه است. پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی به شناسایی و تحلیل این موانع پرداخته است. یافته های تحقیق نشان می دهد که مهم ترین موانع در سه سطح قابل دسته بندی است: در سطح تقنینی، سن پایین مسئولیت کیفری، دوگانگی در نظام پاسخ دهی به جرایم حدی، قصاص و تعزیری، ابهام در نهاد احراز رشد کیفری (ماده ۹۱) و پراکندگی قوانین حمایتی از چالش های اساسی هستند. در سطح ساختاری، فقدان پلیس تخصصی اطفال، نبود دادگاه های مستقل و تخصصی، کمبود زیرساخت های لازم برای اجرای مجازات های جایگزین و نبود نهاد وکالت اختصاصی برای اطفال، مانع اصلی به شمار می روند. در سطح فرهنگی-اجرایی، نگرش تنبیهی غالب در میان مجریان قضایی و افکار عمومی و عدم آموزش تخصصی کافی برای قضات و ضابطان، کارایی این نهادها را کاهش داده است. اصلاح ساختار سن مسئولیت کیفری، ایجاد پلیس و دادگاه تخصصی اطفال و نهادینه سازی رویکردهای ترمیمی، ضروری ترین راهکارهای برون رفت از وضعیت موجود هستند.

کلیدواژه ها:

کیفرگذاری افتراقی ، جرایم اطفال و نوجوانان ، الگوی رفاهی ، ماده ۹۱ قانون مجازات اسلامی ، مسئولیت کیفری اطفال.