از چسباننده قرص تا سکوی دارورسانی: مروری بر پلیمرهای خانواده پوویدون و راهبرد ارتقای گرید برای صنعت داروی ایران

پلی وینیل پیرولیدون و مشتقات آن، یعنی پوویدون، کوپوویدون، کراس پوویدون و پوویدون آیوداین، دهه ها در داروسازی بیشتر با نقش چسباننده، بازکننده قرص و ضدعفونی کننده شناخته می شدند. شواهد سال های اخیر نشان می دهد این خانواده از مرز یک افزودنی کمکی گذشته و در بخشی از فراورده ها به جزء تعیین کننده عملکرد دارو تبدیل شده است. هدف این مقاله مرور نقش های نوین این پلیمرها در دارورسانی و استخراج دلالت های آن برای صنعت مواد اولیه دارویی ایران است. روش پژوهش، مرور روایی-تلفیقی منابع علمی و اسناد تنظیم گری بود که عمدتا در سال های ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۶ منتشر شده اند و یافته ها در سه محور سازوکار عملکرد، کیفیت عملکردی و دلالت های صنعتی تحلیل شد. نتایج نشان داد کوپوویدون پرکاربردترین پلیمر در پراکندگی های جامد آمورف تاییدشده در سال های ۲۰۱۲ تا ۲۰۲۳ بوده و پوویدون در ریزسوزن های حل شونده، نانوالیاف الکتروریسی شده و هیدروژل های زخم جایگاهی روبه رشد یافته است. در برابر این فرصت ها، ناخالصی هایی مانند پراکسید و نیتریت، رطوبت گیری و تغییرپذیری میان بچ ها به متغیرهای تعیین کننده پایداری دارو و خطر تشکیل نیتروزآمین بدل شده اند. بر این اساس، مزیت آینده تولیدکننده ایرانی را باید در عرضه گریدهایی با مشخصات عملکردی روشن، ناخالصی کنترل شده و پشتیبانی کاربردی جست وجو کرد و نه در افزایش تناژ پلیمر عمومی. مقاله در پایان یک نردبان چهارپله ای برای ارتقای گرید پیشنهاد می کند که از تثبیت تکرارپذیری بچ آغاز می شود و پس از گریدهای کم ناخالصی و آزمایشگاه کاربردی پراکندگی جامد، به سامانه های زیست سازگار پوستی و زخم می رسد.

کلیدواژه ها:

پلی وینیل پیرولیدون ، کوپوویدون ، پراکندگی جامد آمورف ، ناخالصی نیتریت ، مواد اولیه دارویی ، دارورسانی