مسئولیت مدنی شهرداری در تصمیم گیری های مبتنی بر هوش مصنوعی؛ از خطای الگوریتم تا جبران خسارت شهروند

گسترش فناوری های هوش مصنوعی و ورود تدریجی آن ها به نظام مدیریت شهری، چهره سنتی تصمیم گیری اداری را با تحولات بنیادین مواجه ساخته است. شهرداری ها می توانند از سامانه های هوشمند در حوزه هایی همچون مدیریت ترافیک، تشخیص تخلفات، ارزیابی املاک، نظارت بر ساخت وساز، تخصیص خدمات عمومی، تحلیل داده های شهری و پیش بینی نیازهای شهروندان استفاده کنند. با وجود مزایای این فناوری، احتمال بروز خسارت ناشی از خطای داده، طراحی الگوریتم، عملکرد سامانه یا تصمیم مبتنی بر خروجی هوش مصنوعی، پرسش مهمی را مطرح می کند: در صورت ورود خسارت به شهروند، مسئول جبران خسارت چه شخص یا نهادی است؟مسئله زمانی پیچیده تر می شود که تصمیم زیان بار حاصل عملکرد مشترک شهرداری، پیمانکار فناوری، طراح الگوریتم، اپراتور انسانی و داده های ورودی باشد. قواعد سنتی مسئولیت مدنی عمدتا بر مفاهیمی همچون تقصیر، فعل زیان بار، رابطه سببیت و قابلیت انتساب استوار هستند؛ در حالی که در سامانه های هوشمند، تشخیص دقیق منشا خطا و انتساب نتیجه زیان بار ممکن است با دشواری مواجه شود.این پژوهش با روش توصیفی تحلیلی و با بهره گیری از مطالعه تطبیقی، ضمن بررسی مبانی مسئولیت مدنی شهرداری، تلاش می کند الگوی مناسبی برای تعیین مسئولیت در تصمیمات مبتنی بر هوش مصنوعی ارائه کند. فرض اصلی پژوهش آن است که نمی توان صرفا به دلیل استفاده از فناوری هوشمند، مسئولیت را از شهرداری سلب کرد؛ بلکه لازم است با توجه به میزان کنترل، نظارت، قابلیت پیش بینی خطر و نقش هر یک از عوامل دخیل، نظامی چندلایه برای انتساب مسئولیت ایجاد شود. در نهایت، پیشنهاد می شود در حوزه مدیریت شهری، اصل «مسئولیت قابل انتساب بر مبنای کنترل و نظارت» به عنوان یکی از مبانی تنظیم مسئولیت سامانه های هوشمند مورد توجه قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، شهرداری ، مسئولیت مدنی ، تصمیم گیری خودکار ، خطای الگوریتمی ، شهر هوشمند ، جبران خسارت.