چالشهای تقنینی و اجرایی دادرسی افتراقی اطفال و نوجوانان در نظام حقوقی ایران: مطالعهای تطبیقی و راهکارهای اصلاحی

رسیدگی به جرایم اطفال و نوجوانان به دلیل ویژگیهای رشدی، روانی و اجتماعی این گروه، مستلزم نظامی افتراقی است که در آن حمایت از حقوق دفاعی، رعایت مصالح عالیه کودک و فراهمکردن امکان اصلاح و بازپذیری اجتماعی در کنار پاسخگویی قانونی مورد توجه قرار گیرد. مسئله اصلی این مقاله، شناسایی فاصله میان پیشبینیهای تقنینی نظام حقوقی ایران و اجرای موثر دادرسی حمایتی و بازپرورانه است. هدف پژوهش، تحلیل مهمترین چالشهای تقنینی، ساختاری و اجرایی دادرسی اطفال و نوجوانان و ارائه راهکارهایی برای تقویت انطباق آن با استانداردهای بینالمللی است. پژوهش با روش توصیفی تحلیلی و رویکرد تطبیقی انجام شده و دادهها از طریق مطالعه کتابخانهای قوانین، اسناد بینالمللی و منابع علمی گردآوری شدهاند. یافتهها نشان میدهد که هرچند قانون مجازات اسلامی ۱۳۹۲ و قانون آیین دادرسی کیفری ۱۳۹۲ در جهت پذیرش رسیدگی افتراقی گام برداشتهاند، ابهام در برخی معیارهای مسئولیت کیفری، ضعف در بهرهگیری موثر از پرونده شخصیت، کمبود آموزش تخصصی، محدودیت زیرساختهای اصلاح و تربیت، ناهماهنگی نهادی و استفاده محدود از سازوکارهای ترمیمی، تحقق عملی اهداف حمایتی را با مانع مواجه میکند. بررسی تطبیقی تجربههای ایالات متحده، فرانسه و آلمان نیز بر اهمیت تخصصیسازی، مداخلات فردمحور، خدمات اجتماعی و تنوع پاسخهای قضایی دلالت دارد. نتیجه آنکه ارتقای نظام دادرسی اطفال نیازمند اصلاح همزمان قوانین، نهادها، رویهها و سازوکارهای نظارتی است؛ اصلاحاتی که باید با شرایط حقوقی و اجتماعی ایران سازگار شوند.

کلیدواژه ها:

دادرسی افتراقی ، اطفال و نوجوانان ، مسئولیت کیفری ، عدالت ترمیمی ، بازپروری ، نظام عدالت کیفری ایران.