ابعاد حقوقی مالکیت فکری آثار تولیدشده توسط دانش آموزان با دستیارهای هوش مصنوعی و بازتعریف سرقت علمی در سنین پایه

ورود دستیارهای هوش مصنوعی مولد به فرایند یاددهی–یادگیری در دوره های تحصیلی پایه، پرسشی حقوقی را پیش آورده که نظام های حق مولف و مقررات انضباطی مدارس برای پاسخ به آن فاقد چارچوب روشن اند: آیا اثری که دانش آموز با یاری هوش مصنوعی تولید می کند از حمایت حق مولف برخوردار است، مالکیت آن با چه سازوکاری تعیین می شود و استفاده از آن در تکالیف درسی چگونه باید تعریف شود؟ پژوهش حاضر با روش توصیفی–تحلیلی و رویکرد تطبیقی، این مسئله را در سه لایه بررسی می کند: نخست مبانی نظری دکترین «اصالت انسانی اثر» و آستانه حداقل آفرینش گری در رویه قضایی ایالات متحده؛ سپس وضعیت حقوقی ایران (قانون حمایت حقوق مولفان ۱۳۴۸)، انگلستان (ماده ۹(۳) قانون کپی رایت ۱۹۸۸) و اتحادیه اروپا (قانون هوش مصنوعی ۲۰۲۴)؛ و در نهایت، اهلیت حقوقی دانش آموز صغیر مبتنی بر پیمان نامه حقوق کودک و بازتعریف مفهوم «سرقت علمی» در محیط آموزشی. یافته ها نشان می دهد که خروجی صرف مدل هوش مصنوعی فاقد مولف انسانی است، اما دخالت خلاقانه دانش آموز در انتخاب، ترکیب، ویرایش و اهدافی سازی محتوا می تواند پشتوانه حمایت و مالکیت باشد؛ از این رو سیاست انضباطی «صفر مطلق» به جای پاسخ حقوقی دقیق، به تضعیف سواد هوش مصنوعی و افترای تدریجی می انجامد. در پایان، الگویی سه گانه برای ارزیابی سهم انسانی اثر و پیشنهادهای تقنینی برای اصلاح قانون ۱۳۴۸ و منشور اخلاقی مدارس ارائه می شود.

کلیدواژه ها:

حق مولف ، هوش مصنوعی مولد ، اصالت انسانی اثر ، سرقت علمی و آموزش و پرورش