بررسی مسئولیت کیفری پزشک در خطاهای درمانی از منظر فقه و حقوق کیفری ایران

ارتباط میان خطای درمانی کادر درمان و ضمان ناشی از آن، همواره یکی از چالش های بنیادین حقوق پزشکی و فقه امامیه است. مسئله محوری این پژوهش، تبیین مرز میان «تقصیر جزایی» و «خطای مصون از عقوبت کیفری» در طبابت است. بر پایه مواد قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ و آرای فقهای متقدم و متاخر، مسئولیت کیفری پزشک صرفا در فرض تحقق «قصور» (شامل بی احتیاطی، بی مبالاتی، عدم مهارت و عدم رعایت نظامات دولتی) با اتکا به رکن روانی مبتنی بر خطای شبه عمد یا خطای محض مستقر می گردد. همچنین شروطی نظیر «اخذ برائت»، «تحصیل رضایت آگاهانه» و «رعایت موازین علمی و فنی» نقش اساسی در زوال یا تقلیل مسئولیت کیفری ایفا می کنند. این مقاله با روش توصیفی-تحلیلی و تطبیق احکام فقهی با مواد ۴۹۵ تا ۴۹۷ و قانون مجازات اسلامی، به این نتیجه می رسد که مقنن ایرانی تمایل دارد خطاهای درمانی را در حیطه ضمان مالی (دیه) ساماندهی کند و تنها در صورت انطباق با تقصیر فاحش یا نقض آشکار نظامات فنی، ضمانت اجرای کیفری تعزیری را بار نماید.

کلیدواژه ها:

مسئولیت کیفری ، خطای پزشکی ، قصور پزشکی ، ضمان پزشک ، برائت ، فقه امامیه ، قانون مجازات اسلامی.