بررسی حق مولف دراثارصوتی (گویندگی کتاب های صوتی

گسترش فناوری های دیجیتال و توسعه بازار کتاب های صوتی، مسائل نوینی را در حوزه حقوق مالکیت فکری، به ویژه درباره جایگاه حقوقی گویندگان و نحوه بهره برداری از اجرای صوتی، مطرح کرده است. هرچند قوانین ایران از آثار ادبی و هنری حمایت می کنند، اما در خصوص وضعیت حقوقی گویندگان کتاب های صوتی، حدود حقوق مادی و معنوی آنان و نحوه بهره برداری مالی از اجرای صوتی، مقررات صریح و جامعی وجود ندارد. این خلا قانونی موجب شده است که تعیین حقوق و تعهدات اشخاص دخیل در تولید و انتشار کتاب های صوتی، عمدتا بر پایه قراردادهای خصوصی استوار باشد که در بسیاری از موارد، حمایت کافی از حقوق گویندگان را تضمین نمی کند.پژوهش حاضر با هدف بررسی حق مولف در آثار صوتی، تبیین جایگاه حقوقی گوینده کتاب صوتی در نظام مالکیت فکری، تعیین میزان مالکیت قانونی و ساختار مالی اجرای صوتی و نیز مطالعه قراردادهای فروش و استریم کتاب های صوتی و نحوه تقسیم درآمد میان نویسنده، گوینده و ناشر انجام شده است. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، توصیفی تحلیلی است. اطلاعات مورد نیاز از طریق مطالعات کتابخانه ای، بررسی قوانین و مقررات داخلی، اسناد و معاهدات بین المللی، کتاب ها، مقالات علمی و منابع معتبر حقوقی گردآوری و با روش تحلیل حقوقی مورد بررسی قرار گرفته است.یافته های پژوهش نشان می دهد که اگرچه گوینده، پدیدآورنده اثر ادبی محسوب نمی شود، اما اجرای صوتی وی واجد ارزش هنری و اقتصادی مستقل بوده و بر مبنای حقوق مرتبط (حقوق مجاور) شایسته حمایت حقوقی است. همچنین، در حقوق ایران مقررات اختصاصی درباره حقوق گویندگان کتاب های صوتی و نحوه بهره برداری از اجرای آنان وجود ندارد و این موضوع بیشتر تابع مفاد قراردادهای خصوصی است. بررسی قراردادهای فروش و استریم کتاب های صوتی نیز نشان می دهد که شفاف نبودن نحوه تقسیم درآمد، حدود واگذاری حقوق و شیوه بهره برداری از آثار، از مهم ترین چالش های موجود در این حوزه است.در نهایت، پژوهش حاضر پیشنهاد می کند با اصلاح قوانین مالکیت فکری، شناسایی صریح گویندگان به عنوان صاحبان حقوق مرتبط، تدوین قراردادهای استاندارد برای تولید و انتشار کتاب های صوتی و بهره گیری از استانداردهای پذیرفته شده در اسناد بین المللی، زمینه حمایت موثرتر از حقوق مولفان، گویندگان و ناشران فراهم شود و نظام حقوقی ایران پاسخگوی تحولات فناوری و توسعه صنعت نشر صوتی باشد.

کلیدواژه ها:

حق مولف ، کتاب صوتی ، گوینده ، حقوق مرتبط ، حقوق مالکیت فکری ، قرارداد نشر ، استریم ، حق امتیاز.