استرس اقلیتی در مهاجران ایرانی: مروری روایتی بر سازگاری فرهنگی، هویت و پیامدهای روان شناختی

در چهار دهه گذشته شمار ایرانیانی که در کشورهای دیگر زندگی می کنند به طور چشمگیری افزایش یافته و شواهد متعددی از آسیب پذیری روانی این گروه گزارش شده است. با این همه، پژوهش های مربوط به سلامت روان مهاجران ایرانی پراکنده اند و مفاهیمی مانند استرس مهاجرت، استرس فرهنگ پذیری و استرس اقلیتی در آن ها اغلب به جای یکدیگر به کار رفته اند. این مقاله با رویکرد مرور روایتی، شواهد مربوط به نقش استرس اقلیتی، سازگاری فرهنگی و هویت در سلامت روان مهاجران ایرانی را بررسی می کند و عوامل محافظت کننده را نیز در نظر می گیرد. منابع انگلیسی و فارسی تا مهر ۱۴۰۵ در پایگاه های PubMed، Google Scholar، SID، مگیران، نورمگز و ایرانداک جست وجو شد و گزارش مرور با معیارهای مقیاس SANRA تنظیم گردید. یافته ها نشان می دهد که فشارهای ناشی از خود جابه جایی، تماس با فرهنگ تازه و جایگاه اقلیت، سه منبع متمایز اما درهم تنیده اند و از میان آن ها تبعیض، چه در روابط روزمره و چه در سیاست های مهاجرتی و بازنمایی رسانه ای، در کشورهای مختلف با بهزیستی پایین تر، افسردگی و پریشانی بیشتر همراه بوده است. پنهان کردن هویت، احساس تعلق محدود و تعارض فرهنگی از جمله سازوکارهایی اند که این فشارها را به اضطراب، افسردگی، تنهایی و کاهش بهزیستی پیوند می دهند. حمایت اجتماعی، تعلق، هویت دوفرهنگی یکپارچه، تاب آوری و انعطاف پذیری روان شناختی نقش محافظتی دارند، هرچند در برابر تبعیض ساختاری کارایی محدودی نشان داده اند. به نظر می رسد نظریه استرس اقلیتی، اگر با توجه به جایگاه اقلیتی پس از مهاجرت، بعد ژئوپلیتیک فشارها و محدودیت اثر حمایت اجتماعی بازخوانی شود، برای فهم بخشی از تجربه مهاجران ایرانی سودمند است. انجام مطالعات طولی و ساخت ابزارهایی که استرس فرهنگ پذیری را جدا از استرس اقلیتی بسنجند، از ضرورت های پژوهش های آینده است.

کلیدواژه ها:

استرس اقلیتی ، استرس فرهنگ پذیری ، مهاجران ایرانی ، هویت دوفرهنگی ، تبعیض ، سلامت روان