طراحی الگوی مدیریت نگهداشت پایدار فضای سبز شهری با تاکید بر کاهش مصرف آب، ارتقای کیفیت خدمات و مشارکت شهروندان

فضای سبز شهری یکی از مهم ترین اجزای نظام محیط زیستی و خدمات عمومی شهر است که استمرار کارکردهای آن، بیش از مرحله ایجاد و توسعه، به کیفیت نظام نگهداشت وابسته است. در شرایطی که شهرهای ایران با محدودیت منابع آب، افزایش هزینه های نگهداشت، تغییرات اقلیمی، فرسودگی برخی زیرساخت های آبیاری و افزایش انتظارات شهروندان از کیفیت خدمات شهری مواجه اند، الگوهای سنتی نگهداشت فضای سبز که عمدتا بر عملیات روزمره و تامین نهاده ها تمرکز دارند، پاسخگوی الزامات پایداری نیستند. هدف پژوهش حاضر، طراحی الگویی مفهومی برای مدیریت نگهداشت پایدار فضای سبز شهری با تاکید هم زمان بر کاهش مصرف آب، ارتقای کیفیت خدمات و مشارکت شهروندان است. پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر رویکرد، کیفی و مبتنی بر مطالعه اسنادی و تحلیل محتوای کیفی جهت دار است. برای تدوین چارچوب پژوهش، مطالعات علمی داخلی و خارجی، اسناد و مقررات مرتبط با فضای سبز شهری و پژوهش های جدید درباره مدیریت آب، نگهداشت، عدالت فضایی و مشارکت شهروندی بررسی و مفاهیم اصلی آنها در چارچوب مسئله پژوهش سازمان دهی شده اند. یافته های پژوهش نشان می دهد مدیریت نگهداشت پایدار را نمی توان صرفا به کاهش مصرف آب یا افزایش دفعات عملیات نگهداری تقلیل داد، بلکه باید آن را یک نظام یکپارچه شامل چهار بعد «حفاظت و بهره وری منابع»، «کیفیت و اثربخشی خدمات نگهداشت»، «مشارکت و مسئولیت پذیری اجتماعی» و «حکمرانی و ظرفیت نهادی» دانست. بر اساس این یافته ها، الگوی پیشنهادی پژوهش در چهار سطح به هم پیوسته شامل جهت گیری های راهبردی، سازوکارهای مدیریتی، اقدامات عملیاتی و پیامدهای مورد انتظار صورت بندی شده است. این الگو می تواند مبنایی برای بازنگری در نظام برنامه ریزی، قراردادهای نگهداشت، مدیریت آبیاری، انتخاب گونه های گیاهی، پایش کیفیت خدمات و طراحی سازوکارهای مشارکت شهروندان در شهرداری ها قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

فضای سبز شهری ، مدیریت نگهداشت ، پایداری شهری ، بهره وری آب ، کیفیت خدمات شهری