فرایند تکوین حق عینی در اراضی حمایتی؛ و چالش های تملیک با الزامات نظام ثبت رسمی معاملات

این پژوهش با رویکرد توصیفی-تحلیلی، به تبیین ماهیت حقوقی فرایند تبدیل «تخصیص زمین حمایتی» به «مالکیت رسمی» در نظام حقوقی ایران می پردازد. چالش بنیادین این است که آیا تخصیص زمین در چارچوب قوانین ساماندهی و حمایت از تولید و عرضه مسکن (۱۳۸۷ و الحاقات بعدی)، به خودی خود موجب استقرار مالکیت رسمی می گردد یا ماهیتی مقدماتی و تعهدآور دارد.یافته های پژوهش نشان می دهد که تخصیص زمین در طرح های حمایتی، فاقد اثر نقل وانتقال آنی مالکیت رسمی است و صرفا یک «وضعیت اداری-حمایتی» ایجاد می کند که مولف حق عینی نیست. کمال حقوقی این فرایند، منوط به طی زنجیره ای مرکب از واگذاری، تنظیم سند رسمی و ثبت در دفتر املاک است. در این میان، قوانین حوزه مسکن، بستر سیاست گذاری واگذاری را فراهم آورده و «قانون الزام به ثبت رسمی معاملات اموال غیرمنقول» با تاکید بر تحدید اسناد عادی، ضرورت تثبیت مالکیت در فرایند رسمی را دوچندان نموده است.تحلیل موانع موجود حاکی از آن است که چالش اصلی نه در خلا قانونی، بلکه در «گسست نهادی» میان دستگاه های اجرایی واگذارکننده و سازمان ثبت اسناد و املاک، ابهام در ترتیب توالی اقدامات و اطاله زمانی میان تحویل فیزیکی و ثبت رسمی نهفته است. نتیجه آنکه در حقوق کنونی ایران، تخصیص زمین تنها «آغاز طریق تملک» است و نه نقطه عزیمت آن؛ لذا تحقق نهایی مالکیت، منحصرا در گرو رعایت تشریفات ثبتی است. این پژوهش ضمن آسیب شناسی رویه های موجود، بر ضرورت هم گرایی دستگاه های متولی جهت کاهش شکاف میان واگذاری اجرایی و تثبیت مالکیت تاکید می ورزد.

کلیدواژه ها:

تخصیص زمین حمایتی ، مالکیت رسمی ، قانون ساماندهی مسکن ، قانون الزام به ثبت رسمی معاملات اموال غیرمنقول ، ثبت اسناد و املاک.