از «طرح مسئله» تا «عاملیت ریاضی»: بازتعریف نقش هوش مصنوعی مولد در کلاس ریاضی دخترانه دوره دوم متوسطه

پژوهش حاضر با هدف ارائه چارچوبی نوین برای به کارگیری هوش مصنوعی مولد در آموزش ریاضی دوره دوم متوسطه دخترانه، با تمرکز بر گذار از «مصرف مسئله» به «آفرینش مسئله» انجام شده است. مسئله اصلی آن است که کاربردهای رایج هوش مصنوعی در کلاس ریاضی غالبا دانش آموز را در موقعیت دریافت کننده پاسخ یا حل کننده تمرین های تولیدشده توسط ماشین قرار می دهد و فرصت «عاملیت ریاضی»—یعنی توانایی صورت بندی مسئله، انتخاب بازنمایی و داوری درباره اعتبار آن—را محدود می کند. رویکرد نظری مقاله بر «یادگیری از طریق طرح مسئله» و نقش هوش مصنوعی مولد به عنوان «هم پرسشگر» استوار است، نه «پاسخ دهنده». روش پژوهش، مروری تحلیلی بر مطالعات معتبر داخلی و بین المللی در فاصله سال های ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۶ است، با تمرکز ویژه بر پژوهش هایی که با دانش آموزان دختر انجام شده اند. یافته ها نشان می دهد که وقتی دانش آموزان دختر از هوش مصنوعی مولد برای «طرح مسئله» بر اساس علایق و تجربه های زیسته خود استفاده می کنند، نه فقط برای دریافت پاسخ، سطح درگیری شناختی و مالکیت بر محتوای ریاضی افزایش می یابد؛ مشروط بر آنکه معلم نقش «پالایشگر انتقادی» و «طراح موقعیت» را ایفا کند و ابزار هوشمند به گونه ای طراحی شود که «داربست فراشناختی» ارائه دهد، نه راه حل آماده. چالش های اصلی عبارت اند از: سوگیری در خروجی مولد، خطر «سطحی شدن» طرح مسئله، و ضرورت بازتعریف سواد فناورانه معلم ریاضی به سمت «طراحی پرسش» و «نقد خروجی». نتیجه گیری مقاله آن است که هوش مصنوعی مولد، در صورت به کارگیری در پارادایم «طرح مسئله»، می تواند به عنوان ابزاری برای تقویت اعتماد ریاضی و عاملیت دانش آموزان دختر عمل کند؛ اما این پتانسیل تنها در سایه طراحی آموزشی آگاهانه و حفظ نقش محوری معلم محقق می شود.