اصول و ضوابط مدیریت زیباسازی و بهسازی منظر شهری

منظر شهری به عنوان تجلی کالبدی هویت، فرهنگ و کیفیت زندگی در شهرها، امروزه از یک موضوع صرفا زیبایی شناختی به یک مولفه راهبردی در مدیریت شهری تبدیل شده است. با این حال، مداخلات زیباسازانه در بسیاری از شهرهای ایران، فاقد چارچوب نظری منسجم و ضوابط اجرایی مشخص است و بیش از آنکه بر مبنای اصول طراحی منظر و مدیریت یکپارچه انجام گیرد، در قالب اقدامات موردی، پراکنده و مقطعی صورت می پذیرد. مقاله حاضر با هدف تبیین اصول و ضوابط مدیریت زیباسازی و بهسازی منظر شهری، به روش توصیفی–تحلیلی و با اتکا به مرور اسناد و ادبیات نظری طراحی شهری، نخست مفاهیم بنیادین منظر شهری، زیباسازی و بهسازی را تفکیک و تعریف می کند؛ سپس اصول پنج گانه هویتی، زیست محیطی، عملکردی، زیبایی شناختی و اجتماعی–اقتصادی حاکم بر این حوزه را تبیین و ضوابط اجرایی مرتبط با کالبد، کاشت گیاهی، مبلمان شهری، روشنایی و رنگ بندی را تلفیق می کند. یافته ها نشان می دهد که موفقیت برنامه های زیباسازی و بهسازی، بیش از آنکه به بودجه و اقدامات نمادین وابسته باشد، به وجود چرخه ای کامل از «طراحی–اجرا–نگهداشت–پایش»، ضوابط مبتنی بر هویت محلی، مشارکت شهروندان و انسجام نهادی میان سازمان های مسئول منظر شهری بستگی دارد. در پایان، بسته ای از پیشنهادهای سیاستی برای ارتقای مدیریت یکپارچه منظر در شهرهای ایران ارائه شده است.

کلیدواژه ها:

منظر شهری ، زیباسازی شهری ، بهسازی و بازآفرینی شهری ، طراحی شهری و طراحی محیطی ، هویت بصری و هویت شهری ، مدیریت شهری و نگهداشت فضای سبز شهری ، عدالت محیطی