بررسی علل کاهش عمر مفید کانال های آبهای سطحی شهری در تربت حیدریه

کانال های آب های سطحی بتنی به عنوان یکی از حیاتی ترین زیرساخت های مدیریت شهری، نقش اساسی در هدایت رواناب ها و پیشگیری از سیلاب های مخرب شهری ایفا می کنند. با این حال، این سازه ها در اقلیم خشک و نیمه خشک تربت حیدریه در معرض عوامل مخرب فیزیکی، شیمیایی و مدیریتی متعددی قرار دارند که منجر به کاهش چشمگیر عمر مفید آن ها شده است. پژوهش کاربردی و توصیفی-تحلیلی حاضر با رویکردی پیمایشی و با تلفیق دانش مهندسی عمران و اصول مدیریت ساخت، به بررسی علل ریشه ای این معضل پرداخته است. داده های پژوهش از طریق مرور اسناد فنی شهرداری، مشاهدات میدانی بر اساس چک لیست های استاندارد آسیب شناسی (شامل ارزیابی عمق ترک خوردگی، میزان پوسته شدن و وضعیت درزها) و مصاحبه های نیمه ساختاریافته با کارشناسان گردآوری شدند. تحلیل داده ها با استفاده از آمار توصیفی، آزمون های استنباطی و تکنیک تحلیل علل ریشه ای انجام گرفت. مدل مفهومی پژوهش نشان داد که «نفوذپذیری بتن» به عنوان متغیر واسط کلیدی، ارتباط میان ضعف های اجرایی و شرایط تهاجمی محیطی را برقرار می سازد. یافته ها حاکی از آن است که عوامل مدیریتی و بهره برداری (نظیر تخلیه غیرقانونی پساب ها، عدم انجام بازرسی های دوره ای و فقدان بودجه نگهداری پیشگیرانه) با اختلاف معناداری، مهم ترین علل تسریع تخریب به شمار می روند. پس از آن، ضعف های اجرایی (مانند نسبت بالای آب به سیمان و تراکم ناکافی) و در نهایت، عوامل اقلیمی (سیکل های مکرر یخبندان و ذوب و حملات شیمیایی سولفات و کلرید) در اولویت های بعدی قرار گرفتند. مقایسه تطبیقی با شهر هم اقلیم کاشمر نیز نشان داد که نظارت اجرایی قوی تر و مدیریت بهینه تر، تاثیر بسزایی در کاهش نرخ آسیب ها دارد. در پایان، راهکارهای عملی نظیر بهینه سازی طرح اختلاط بتن (کاهش نسبت آب به سیمان به زیر ۰.۴۵ و استفاده از افزودنی های حباب ساز و پوزولانی)، تدوین پروتکل نگهداری پیشگیرانه، و تولید نقشه ریسک فرسایش برای اولویت بندی تخصیص بودجه ارائه گردید. نتایج این پژوهش می تواند به عنوان یک الگوی مدیریتی کارآمد برای افزایش طول عمر زیرساخت های آب سطحی در سایر شهرهای با شرایط اقلیمی مشابه مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

عمر مفید ، کانال های آب های سطحی ، فرسایش بتن ، تربت حیدریه ، مدیریت نگهداری.