تحلیل مکانی-فضایی زیرساخت های خدمات شهری در مناطق مختلف شهرداری کرج

پژوهش حاضر با هدف تحلیل مکانی–فضایی زیرساخت های خدمات شهری در مناطق مختلف شهرداری کرج و سنجش نابرابری های فضایی موجود انجام شده است. رشد شتابان شهرنشینی و گسترش بی برنامه کلانشهر کرج موجب شکل گیری الگوهای نامتوازن در توزیع خدمات و زیرساخت های شهری شده است. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر ماهیت توصیفی–تحلیلی با رویکرد کمی–فضایی است. داده های مکانی شش گروه خدماتی (آموزشی، بهداشتی–درمانی، فرهنگی–مذهبی، ورزشی، فضای سبز و اداری–انتظامی) از منابع رسمی شهرداری کرج و داده های جمعیتی از سرشماری مرکز آمار گردآوری شد. تحلیل داده ها با استفاده از شاخص میانگین نزدیک ترین همسایگی، تراکم کرنل، خودهمبستگی فضایی موران جهانی و محلی، شاخص عدم تطابق جمعیت–پوشش خدمات و مدل رگرسیون وزنی جغرافیایی انجام گرفت. یافته ها نشان داد که توزیع خدمات شهری در کرج از الگوی خوشه ای و ساختار مرکز–پیرامون پیروی می کند؛ به گونه ای که مناطق مرکزی و شرقی از برخورداری بالاتر و مناطق حاشیه ای و شمال غربی از سطح پایین تری برخوردارند. ضریب جینی دسترسی به فضای سبز بالاتر از ۰.۶ به دست آمد که نشان دهنده نابرابری عمیق ساختاری است. رابطه میان تراکم جمعیت و سطح برخورداری از خدمات شهری نایستا و در برخی مناطق معکوس بود. مناطق ۴، ۶، ۷ و ۱۰ به عنوان مناطق کم برخوردار و اولویت دار مداخله شناسایی شدند. نتایج پژوهش حاکی از آن است که سیاست های توزیع خدمات شهری در کرج عمدتا بر مبنای نیازهای جمعیتی تنظیم نشده و عوامل سیاسی–نهادی در شکل گیری نابرابری های فضایی نقش تعیین کننده داشته اند. بر این اساس، بازنگری در معیارهای تخصیص خدمات، حرکت از رویکرد سرانه محور به نیازمحور، تقویت مدیریت یکپارچه شهری و ایجاد سامانه پایش عدالت فضایی پیشنهاد می شود.

کلیدواژه ها:

عدالت فضایی ، خدمات شهری ، تحلیل مکانی–فضایی ، نابرابری فضایی ، شهرداری کرج