چارچوب پایش و کنترل ساخت وساز در حریم شهرهای کوچک پیرامون تهران با رویکرد مبتنی بر سامانه اطلاعات مکانی: نمونه مفهومی احمدآباد مستوفی

شهرهای کوچک پیرامون کلان شهر تهران زیر فشار مستمر تقاضای مسکن و زمین قرار دارند و حریم آن ها نخستین جایی است که این فشار به شکل ساخت وساز بدون مجوز، تغییر کاربری اراضی و تفکیک غیرمجاز بروز می کند. مسئله این پژوهش آن است که روش های سنتی نظارت میدانی، به دلیل محدودیت نیروی انسانی و نبود پایگاه داده یکپارچه، توان پاسخ گویی به سرعت این تغییرات را ندارند. هدف مقاله ارائه یک چارچوب عملیاتی پنج مرحله ای برای پایش دوره ای ساخت وساز در محدوده و حریم شهر است که از تلفیق تصاویر ماهواره ای چندزمانه، نقشه های مصوب طرح های توسعه شهری، پایگاه پروانه های ساختمانی و بازدید میدانی هدفمند بهره می گیرد. فرض اصلی آن است که پایش مبتنی بر تشخیص تغییرات و اولویت بندی ریسک، در مقایسه با گشت زنی عمومی، هزینه نظارت را کاهش و نرخ شناسایی تخلفات را افزایش می دهد. روش پژوهش توصیفی تحلیلی و کاربردی است؛ ابتدا مبانی قانونی و نظری مرور و سپس شاخص های پایش، ساختار پایگاه داده، رابطه نرخ تغییر و شاخص ترکیبی ریسک طراحی شده است. چارچوب پیشنهادی بر شهر احمدآباد مستوفی به عنوان نمونه مفهومی تطبیق داده شده و الزامات اجرایی، مزایا و محدودیت های آن بحث شده است. نتایج نشان می دهد با تعریف لایه های پایه، چرخه پایش فصلی و تفکیک سه سطح اقدام (هشدار، بازدید و اقدام قانونی) می توان فرایند کنترل را شفاف، قابل ردیابی و مستقل از قضاوت فردی کرد. همچنین پیوند پایگاه پایش با واحدهای درآمد و صدور پروانه، علاوه بر کنترل کالبدی، به تحقق عوارض قانونی و انسجام اطلاعات شهرداری کمک می کند.

کلیدواژه ها:

پایش ساخت وساز ، حریم شهر ، سامانه اطلاعات مکانی ، تشخیص تغییرات ، احمدآباد مستوفی