نقش جغرافیا در مدیریت توسعه کالبدی و فضایی شهرها

توسعه کالبدی و فضایی شهرها یکی از مهم ترین موضوعات در برنامه ریزی و مدیریت شهری است که تحت تاثیر مجموعه ای از عوامل طبیعی، اجتماعی، اقتصادی، جمعیتی، زیست محیطی و مدیریتی قرار دارد. جغرافیا به عنوان دانش مطالعه روابط متقابل انسان، فضا و محیط، نقش اساسی در شناخت ظرفیت ها و محدودیت های سرزمینی و هدایت فرآیند توسعه شهری ایفا می کند. رشد شتابان جمعیت، افزایش تقاضای مسکن، گسترش فعالیت های اقتصادی، توسعه شبکه های حمل ونقل و افزایش ارزش زمین از یک سو و محدودیت منابع طبیعی، مخاطرات محیطی و ضرورت حفاظت از اراضی کشاورزی و طبیعی از سوی دیگر، ضرورت مدیریت صحیح توسعه کالبدی شهرها را افزایش داده است. توسعه بدون شناخت ویژگی های جغرافیایی می تواند به گسترش نامتوازن شهر، تخریب منابع طبیعی، افزایش هزینه های زیرساختی، تشدید ترافیک، کاهش کیفیت محیط زیست و افزایش آسیب پذیری در برابر مخاطرات طبیعی منجر شود. در مقابل، استفاده از اطلاعات جغرافیایی، تحلیل فضایی، سامانه اطلاعات جغرافیایی، سنجش از دور و مدل های مکانی می تواند تصمیم گیری مدیران شهری را دقیق تر و توسعه شهر را با ظرفیت های واقعی سرزمین هماهنگ کند. هدف این مقاله بررسی نقش جغرافیا در مدیریت توسعه کالبدی و فضایی شهرها و تبیین مهم ترین ابزارها و راهکارهای جغرافیایی برای هدایت رشد شهری است. روش پژوهش توصیفی تحلیلی بوده و بر مبنای بررسی مفاهیم جغرافیای شهری، برنامه ریزی فضایی، توسعه کالبدی، مدیریت شهری و فناوری های مکانی انجام شده است. نتایج نشان می دهد که مدیریت توسعه شهری باید بر پایه شناخت دقیق ساختار طبیعی و انسانی شهر، ظرفیت محیطی، الگوی توزیع جمعیت، شبکه ارتباطی، کاربری زمین و ویژگی های اقتصادی و اجتماعی انجام شود. همچنین توسعه متوازن، جلوگیری از پراکندگی شهری، استفاده بهینه از زمین، تقویت شهر فشرده و چندمرکزی، حفاظت از منابع طبیعی و استفاده از فناوری های مکانی از مهم ترین الزامات مدیریت توسعه کالبدی شهرها محسوب می شوند.

کلیدواژه ها:

جغرافیا ، توسعه کالبدی ، توسعه فضایی ، شهر ، برنامه ریزی شهری ، مدیریت شهری ، کاربری زمین ، GIS