نقش برنامه ریزی شهری و جغرافیای شهری در توسعه فضاهای سبز و محیط زیست شهری

رشد سریع شهرنشینی، توسعه کالبدی شهرها، افزایش تراکم ساختمانی، گسترش شبکه های حمل ونقل و افزایش فعالیت های اقتصادی، در کنار ایجاد فرصت های توسعه، فشارهای قابل توجهی بر محیط زیست شهری وارد کرده است. کاهش فضاهای طبیعی، افزایش سطوح نفوذناپذیر، آلودگی هوا، افزایش دمای محیط، کاهش کیفیت منابع آب، تولید فزاینده پسماند و گسترش پدیده جزیره حرارتی از جمله پیامدهای توسعه نامتوازن شهری هستند. در چنین شرایطی، فضای سبز شهری به عنوان یکی از عناصر اساسی ساختار اکولوژیک شهر، نقش مهمی در تعدیل شرایط اقلیمی، ارتقای کیفیت هوا، کاهش رواناب، افزایش تنوع زیستی، بهبود کیفیت منظر و ارتقای کیفیت زندگی شهروندان ایفا می کند. جغرافیای شهری با بررسی ویژگی های طبیعی و انسانی شهر، الگوی توزیع جمعیت، ساختار فضایی، شرایط اقلیمی، توپوگرافی، منابع آب و نحوه گسترش کالبدی شهر، بستر مناسبی برای شناخت نیازهای محیط زیستی و تعیین مکان مناسب فضاهای سبز فراهم می سازد. از سوی دیگر، برنامه ریزی شهری با استفاده از این اطلاعات می تواند نظامی متعادل برای توزیع پارک ها، بوستان ها، کمربندهای سبز، فضاهای سبز محله ای، مسیرهای سبز و سایر عناصر اکولوژیک ایجاد کند. یکی از مسائل مهم در شهرهای معاصر، نابرابری در دسترسی به فضای سبز است. برخی مناطق شهری از پارک ها و فضاهای عمومی مناسب برخوردارند، در حالی که برخی محله های پرتراکم و کم برخوردار با کمبود شدید فضای سبز مواجه هستند. از این رو، برنامه ریزی فضای سبز باید علاوه بر معیارهای کالبدی و محیط زیستی، عدالت فضایی و اجتماعی را نیز مورد توجه قرار دهد. در این مقاله، رابطه میان جغرافیا، برنامه ریزی شهری، فضای سبز و محیط زیست شهری بررسی شده و نقش GIS، سنجش از دور، شبکه های سبز و آبی، شهر فشرده، زیرساخت سبز، تغییرات اقلیمی، مدیریت منابع آب، مشارکت شهروندان و فناوری های نوین در توسعه پایدار فضاهای سبز تحلیل می شود. در پایان نیز الگویی یکپارچه برای برنامه ریزی و مدیریت فضاهای سبز شهری ارائه خواهد شد.

کلیدواژه ها:

برنامه ریزی شهری ، فضای سبز ، محیط زیست شهری ، زیرساخت سبز ، توسعه پایدار ، تاب آوری شهری.