جغرافیا و برنامه ریزی شهری به عنوان بستر تحقق توسعه پایدار و حکمرانی مطلوب شهری

شهرها به عنوان مهم ترین کانون های جمعیتی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی، نقش اساسی در شکل دهی به آینده جوامع دارند. افزایش شهرنشینی، گسترش کالبدی شهرها، رشد تقاضای خدمات، افزایش مصرف منابع، تغییرات اقلیمی، آلودگی محیط زیست، نابرابری فضایی و پیچیده تر شدن مسائل شهری، ضرورت حرکت از الگوهای سنتی مدیریت و برنامه ریزی به سوی رویکردهای پایدار، یکپارچه و مشارکت محور را افزایش داده است. در این میان، جغرافیا و برنامه ریزی شهری می توانند به عنوان دو بستر مهم برای شناخت ساختار فضایی شهر، مدیریت منابع، سازماندهی فعالیت ها و تحقق توسعه پایدار مورد استفاده قرار گیرند. جغرافیای شهری با بررسی روابط میان انسان، محیط، فضا، فعالیت و ساختارهای طبیعی و اجتماعی، شناخت مناسبی از ظرفیت ها و محدودیت های شهر فراهم می کند. برنامه ریزی شهری نیز با تکیه بر این شناخت، به سازماندهی فضایی فعالیت ها، توزیع خدمات، مدیریت رشد کالبدی، حفاظت از محیط زیست، توسعه حمل ونقل پایدار و ارتقای کیفیت زندگی کمک می کند. از سوی دیگر، حکمرانی مطلوب شهری بر اصولی همچون مشارکت شهروندان، شفافیت، پاسخگویی، عدالت، کارآمدی، قانون مداری و هماهنگی میان نهادهای مختلف تاکید دارد. هدف اصلی این مقاله بررسی نقش جغرافیا و برنامه ریزی شهری در تحقق توسعه پایدار و حکمرانی مطلوب شهری است. مقاله ضمن بررسی مفاهیم توسعه پایدار، حکمرانی شهری، برنامه ریزی فضایی و مدیریت منابع، ارتباط میان عدالت فضایی، محیط زیست، اقتصاد شهری، حمل ونقل، مشارکت شهروندی، فناوری و مدیریت شهری را تحلیل می کند. همچنین نقش GIS، داده های شهری، شهر هوشمند، برنامه ریزی مشارکتی و مدیریت یکپارچه در تحقق توسعه پایدار مورد بررسی قرار گرفته است. نتایج نشان می دهد که توسعه پایدار شهری بدون شناخت دقیق جغرافیایی، برنامه ریزی منسجم و حکمرانی مشارکت محور امکان تحقق کامل نخواهد داشت. بر این اساس، ایجاد نظام یکپارچه برنامه ریزی فضایی، تقویت مدیریت شهری، افزایش مشارکت شهروندان، استفاده از فناوری های نوین، توجه به عدالت فضایی و حفاظت از منابع طبیعی می تواند زمینه شکل گیری شهرهایی پایدار، تاب آور، عادلانه و برخوردار از حکمرانی مطلوب را فراهم کند.

کلیدواژه ها:

جغرافیای شهری ، برنامه ریزی شهری ، مدیریت شهری ، مشارکت شهروندی ، GIS ، تاب آوری شهری.