تاثیر ویژگی های جغرافیایی و اقلیمی بر معماری و برنامه ریزی شهری

موقعیت جغرافیایی و شرایط اقلیمی از مهم ترین عوامل موثر بر شکل گیری، توسعه و سازمان فضایی شهرها به شمار می روند. شهر به عنوان یک پدیده فضایی، در خلا شکل نمی گیرد، بلکه در بستری طبیعی و جغرافیایی قرار دارد که ویژگی هایی همچون توپوگرافی، شیب زمین، ارتفاع، منابع آب، جهت تابش خورشید، دما، رطوبت، باد، پوشش گیاهی و ویژگی های زمین شناختی بر آن تاثیر می گذارند. معماری و برنامه ریزی شهری زمانی می توانند عملکرد مطلوبی داشته باشند که با ظرفیت ها و محدودیت های محیط طبیعی هماهنگ شوند. بی توجهی به این عوامل می تواند به افزایش مصرف انرژی، کاهش آسایش محیطی، تخریب منابع طبیعی، افزایش آسیب پذیری در برابر مخاطرات و کاهش کیفیت زندگی شهری منجر شود. در دهه های اخیر، رشد سریع شهرنشینی و گسترش ساخت وساز موجب شده است رابطه میان محیط طبیعی و محیط ساخته شده اهمیت بیشتری پیدا کند. از سوی دیگر، تغییرات اقلیمی، افزایش دمای شهرها، تشدید جزیره حرارتی، کمبود منابع آب و افزایش رخدادهای حدی جوی، ضرورت بازنگری در شیوه های معماری و برنامه ریزی شهری را افزایش داده است. در چنین شرایطی، استفاده از رویکردهای اقلیم محور، طراحی شهری حساس به مکان و برنامه ریزی مبتنی بر ظرفیت های محیطی می تواند نقش موثری در افزایش پایداری شهرها داشته باشد. هدف این مقاله بررسی تاثیر ویژگی های جغرافیایی و اقلیمی بر معماری و برنامه ریزی شهری و تبیین راهکارهای مناسب برای هماهنگ سازی محیط ساخته شده با شرایط طبیعی است. روش پژوهش توصیفی تحلیلی بوده و با استفاده از مطالعات کتابخانه ای و بررسی مبانی نظری حوزه جغرافیای شهری، معماری اقلیمی و برنامه ریزی شهری انجام شده است. نتایج نشان می دهد که توجه همزمان به جغرافیا، اقلیم، معماری و برنامه ریزی می تواند موجب کاهش مصرف انرژی، افزایش تاب آوری، بهبود کیفیت محیط شهری و ارتقای کیفیت زندگی شهروندان شود.

کلیدواژه ها:

جغرافیای شهری ، اقلیم ، معماری اقلیمی ، برنامه ریزی شهری ، طراحی شهری ، تغییرات اقلیمی