راهبردهای بازآفرینی شهری با رویکرد کاهش خطرپذیری لرزهای در بافت های ناکارآمد

گسترش بافت های ناکارآمد شهری، فرسودگی سازه ای، تراکم نامتوازن جمعیت و ضعف پیوستگی شبکه های دسترسی، در ترکیب با ویژگی های زمین شناختی و شدت حرکات لرزه ای، زمینه تشدید خطرپذیری و اختلال در عملکرد سامانه های شهری را فراهم می آورد. در این شرایط، بازآفرینی شهری به عنوان رویکردی یکپارچه، ظرفیت پیوند دادن مداخلات کالبدی، سازمان دهی فضایی، ملاحظات اجتماعی و سازوکارهای نهادی را برای کاهش پیامدهای زمین لرزه داراست. پژوهش حاضر با هدف تحلیل راهبردهای بازآفرینی شهری در کاهش خطرپذیری لرزه ای بافت های ناکارآمد و تبیین نقش آسیب پذیری کالبدی، نابرابری فضایی، حکمرانی شهری و مداخلات چندمقیاسی انجام شده است. روش پژوهش، کیفی و مبتنی بر مطالعات کتابخانه ای و مرور تحلیلی منابع علمی مرتبط با بازآفرینی شهری، تاب آوری لرزه ای، برنامه ریزی فضایی و مدیریت خطر است. در فرایند تحلیل، روابط میان ویژگی های سازه ای، ساختار مورفولوژیک بافت، عملکرد شبکه معابر، توزیع خدمات حیاتی و ظرفیت نهادی، با تاکید بر پیوند میان مقیاس های ساختمان، محله و شهر بررسی شده اند. یافته ها نشان می دهند که خطرپذیری لرزه ای از برهم کنش عوامل کالبدی، اجتماعی، فضایی و مدیریتی شکل می گیرد و مداخلات منفرد، بدون هماهنگی با زیرساخت ها و ساختار عملکردی شهر، اثربخشی محدودی دارند. همچنین، بازآفرینی مبتنی بر مکان، اولویت بندی متناسب با شدت خطر، اصلاح گلوگاه های دسترسی، مقاوم سازی هدفمند و هماهنگی نهادی، در کاهش آسیب پذیری و حفظ تداوم خدمات شهری نقش تعیین کننده ای دارند. بر این اساس، ارتقای تاب آوری لرزه ای مستلزم اتخاذ چارچوبی یکپارچه، مبتنی بر شواهد علمی، عدالت فضایی و ارزیابی مستمر عملکرد مداخلات است؛ چارچوبی که کاهش خسارت را با پایداری سکونت و بازیابی کارکردهای شهری پیوند دهد.

کلیدواژه ها:

بازآفرینی شهری ، تاب آوری لرزه ای ، خطرپذیری لرزه ای ، نابرابری فضایی