بازنگری و بهینه سازی تعرفه عوارض محلی با رویکرد عدالت توزیعی و افزایش ضریب وصولی

شهرداری ها به عنوان نهادهای محلی و نزدیک ترین لایه حکومت به شهروندان، از طریق عوارض محلی، منابع مالی خود را تامین می کنند. تعرفه های عوارض محلی به عنوان ابزار اصلی درآمدزایی شهرداری ها، نقش محوری در تامین مالی خدمات شهری، توسعه زیرساخت ها و ارتقای کیفیت زندگی شهروندان ایفا می کند. بااین حال، در بسیاری از شهرداری های ایران، از جمله شهرداری آران و بیدگل، تعرفه های عوارض محلی با چالش های جدی مواجه هستند که شامل فرسودگی تعرفه ها در اثر تورم، ناعادلانه بودن توزیع بار مالی، ضریب وصولی پایین و عدم تناسب بین درآمد حاصله و هزینه های ارائه خدمات است. پژوهش حاضر با هدف بازنگری و بهینه سازی تعرفه عوارض محلی شهرداری آران و بیدگل با رویکرد عدالت توزیعی و افزایش ضریب وصولی انجام شده است. این مطالعه از نظر هدف کاربردی و از نظر روش ترکیبی (آمیخته) با بهره گیری از رویکردهای کیفی، کمی و مقایسه ای است. در بخش کیفی، با انجام مصاحبه های نیمه ساختاریافته با ۲۴ نفر از خبرگان حوزه مالی، حقوقی و مدیریت شهری و تحلیل اسنادی تعرفه های موجود، خلاها و ناهنجاری های تعرفه ای شناسایی شدند. در بخش کمی، با استفاده از مدل سازی ریاضی و تحلیل داده های مالی پنج ساله شهرداری، تعرفه های بهینه با رعایت ضوابط عدالت توزیعی محاسبه شدند. در بخش مقایسه ای، تعرفه های شهرداری آران و بیدگل با چهار شهرداری هم رده در استان اصفهان مقایسه شد. یافته ها نشان داد که ضریب وصولی فعلی عوارض محلی این شهرداری حدود ۵۸ درصد است و با بهینه سازی تعرفه ها می توان آن را به بیش از ۸۵ درصد افزایش داد. همچنین، شاخص گینی توزیع بار مالی عوارض محلی از ۰/۴۲ به ۰/۱۸ کاهش یافت که نشان دهنده ارتقای عدالت توزیعی است. الگوی بهینه سازی پیشنهادی شامل سه محور اصلی تعیین تعرفه های پلکانی، معافیت های هدفمند و ایجاد نظام پویای به روزرسانی تعرفه است. این الگو می تواند به عنوان الگویی بومی برای سایر شهرداری های هم رده کشور مورد استفاده قرار گیرد و افق روشنی را برای تحقق عدالت مالی شهری ترسیم نماید.

کلیدواژه ها:

عوارض محلی ، عدالت توزیعی ، ضریب وصولی ، بهینه سازی تعرفه ، شهرداری آران و بیدگل