نقش برنامه ریزی شهری در کاهش نابرابری فضایی و اجتماعی

نابرابری فضایی و اجتماعی یکی از مهم ترین مسائل شهرهای معاصر است که در قالب تفاوت میان مناطق شهری از نظر دسترسی به خدمات، امکانات، زیرساخت ها، فرصت های اقتصادی، مسکن مناسب، فضاهای عمومی، حمل ونقل و کیفیت محیطی نمایان می شود. رشد سریع جمعیت شهری، افزایش قیمت زمین، گسترش سکونتگاه های غیررسمی، توسعه پراکنده شهرها و تمرکز سرمایه گذاری در برخی مناطق می تواند موجب تشدید تفاوت میان محلات برخوردار و کم برخوردار شود. این تفاوت ها صرفا جنبه کالبدی ندارند، بلکه با وضعیت اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی ساکنان ارتباط پیدا می کنند و در برخی موارد چرخه ای از محرومیت فضایی و اجتماعی را ایجاد می کنند. برنامه ریزی شهری می تواند از طریق شناسایی مناطق محروم، توزیع متعادل خدمات، توسعه حمل ونقل عمومی، سیاست گذاری مناسب در حوزه زمین و مسکن، بازآفرینی بافت های ناکارآمد، توسعه فضاهای عمومی و سبز، تقویت اقتصاد محلی و افزایش مشارکت شهروندان در تصمیم گیری، نقش موثری در کاهش این نابرابری ها داشته باشد. مفهوم عدالت فضایی در این میان اهمیت ویژه ای دارد؛ زیرا نشان می دهد که برخورداری از شهر تنها به مالکیت یا سکونت در یک محدوده وابسته نیست، بلکه به امکان دسترسی واقعی افراد به منابع و فرصت های شهری نیز ارتباط دارد. مقاله حاضر با روش توصیفی تحلیلی و بر پایه مطالعات کتابخانه ای، به بررسی مفهوم نابرابری فضایی و اجتماعی، عوامل ایجاد آن، پیامدهای آن بر ساختار شهر و ابزارهای برنامه ریزی برای کاهش این نابرابری می پردازد. در ادامه نقش مسکن، زمین، حمل ونقل، آموزش، سلامت، فضای سبز، خدمات عمومی، اشتغال، فناوری، مشارکت اجتماعی و بازآفرینی شهری بررسی شده و در نهایت راهکارهایی برای دستیابی به شهری متوازن تر و عادلانه تر ارائه می شود .

کلیدواژه ها:

برنامه ریزی شهری ، نابرابری اجتماعی ، توسعه شهری ، خدمات شهری ، مسکن ، بازآفرینی شهری.