بررسی ظرفیت اقتصاد چرخشی در کاهش هزینه های مدیریت پسماند و افزایش درآمدهای شهری

رشد تولید پسماند، افزایش هزینه های جمع آوری، حمل، پردازش و دفع و محدودیت منابع مالی شهرداری ها، مدیریت پسماند را از یک مسئله صرفا خدماتی و زیست محیطی به یک مسئله اقتصادی و مالی شهری تبدیل کرده است. هدف پژوهش حاضر بررسی تحلیلی ظرفیت اقتصاد چرخشی برای کاهش هزینه های مدیریت پسماند و افزایش درآمدهای شهری، با تمرکز بر قابلیت کاربرد آن در شهر تهران است. پژوهش حاضر از حیث هدف کاربردی و از حیث روش، مروری_تحلیلی است و برای توسعه تجربی آن یک طرح مطالعه موردی آمیخته با رویکرد اکتشافی متوالی و با بهره گیری از روش های کیفی و کمی پیشنهاد می شود. مبانی نظری با تکیه بر منابع داخلی حوزه مدیریت پسماند، اقتصاد شهری، اقتصاد چرخشی و زنجیره تامین معکوس و نیز مقالات اصلی و گزارش های بین المللی بانک جهانی، برنامه محیط زیست ملل متحد و OECD تدوین شده است. شواهد جهانی نشان می دهد هزینه سالانه مدیریت پسماند شهری در جهان بیش از ۲۵۰ میلیارد دلار است و در سناریوی تداوم وضع موجود می تواند تا ۲۰۵۰ به ۴۲۶ میلیارد دلار افزایش یابد؛ در مقابل، UNEP برای سناریوی اقتصاد چرخشی در افق ۲۰۵۰ خالص منفعت سالانه ۱۰۸٫۵ میلیارد دلار برآورد کرده است.مدل مفهومی پیشنهادی پژوهش، مداخلات اقتصاد چرخشی را از طریق سه سازوکار واسطه ای «کاهش تناژ و هزینه خدمت»، «افزایش کمیت و کیفیت منابع بازیافتی» و «افزایش بهره وری و بازیافت هزینه» به دو پیامد اصلی «کاهش هزینه مدیریت پسماند» و «افزایش درآمد شهری» متصل می کند. بر اساس تحلیل دستاورد پژوهش، بیشترین ظرفیت کوتاه مدت برای شهرداری های تهران در تفکیک باکیفیت از مبدا، مدیریت جداگانه مواد آلی، بهینه سازی لجستیک، فروش شفاف مواد، قراردادهای مبتنی بر عملکرد و ابزارهای اقتصادی نهفته است. در عین حال، نتایج به قیمت مواد بازیافتی، رفتار شهروندان، ترکیب پسماند، کیفیت حکمرانی و ساختار قراردادها حساس است. نتیجه اصلی آن است که اقتصاد چرخشی باید نه به عنوان پروژه ای مستقل برای «فروش زباله»، بلکه به عنوان اصلاح نظام مالی و عملیاتی مدیریت منابع شهری طراحی شود.

کلیدواژه ها:

اقتصاد چرخشی ، مدیریت پسماند شهری ، کاهش هزینه ، درآمد پایدار شهری ، تحلیل هزینه_فایده