طراحی الگوی تامین مالی پایدار شهرداری تهران مبتنی بر عوارض ترافیکی و هزینه های استفاده از خودرو

پایداری مالی شهرداری های کلان شهرها مستلزم تنوع بخشی به منابع درآمدی، کاهش وابستگی به منابع ناپایدار و پیوند دادن هزینه استفاده از خودرو با پیامدهای ترافیکی، محیط زیستی و اجتماعی آن است. هدف این پژوهش طراحی و ارزیابی یک الگوی تصمیم گیری چندمعیاره برای اولویت بندی ابزارهای تامین مالی شهرداری تهران مبتنی بر عوارض ترافیکی و هزینه های استفاده از خودرو است. چارچوب پژوهش، روش تحلیل سلسله مراتبی (AHP) را برای تعیین وزن شش معیار شامل ظرفیت درآمد خالص، پایداری درآمد، اثربخشی ترافیکی، همسویی زیست محیطی، عدالت توزیعی و امکان پذیری اجرایی به کار می گیرد و سپس گزینه ها را با روش TOPSIS رتبه بندی می کند. پنج گزینه بررسی شده عبارت اند از عوارض ترافیکی پویا و منطقه محور، قیمت گذاری پارکینگ، عوارض مبتنی بر مسافت پیموده شده، عوارض ورود مبتنی بر آلایندگی و عوارض سالانه مالکیت یا استفاده از خودرو. در این پژوهش، ماتریس قضاوت زوجی، امتیازهای تصمیم به عنوان ورودی های مبنای محاسبات مشخص شده اند؛ ازاین رو، نتایج حاصل از اجرای روش های تصمیم گیری چندمعیاره AHP و TOPSIS، بر اساس تحلیل داده ها و در راستای یافته های پژوهش، مبنایی نظام مند برای تعیین وزن نسبی معیارها، ارزیابی گزینه های مورد بررسی و اولویت بندی آن ها فراهم می آورد. در این چارچوب، روش AHP به منظور تعیین اهمیت نسبی معیارها و روش TOPSIS برای رتبه بندی گزینه ها بر اساس میزان نزدیکی به راه حل ایده آل مثبت و فاصله از راه حل ایده آل منفی به کار گرفته می شود. بر اساس نتایج حاصل از تحلیل، ظرفیت درآمد خالص با وزن ۰.۳۴۱۲ در رتبه نخست معیارها قرار گرفت و نسبت سازگاری ماتریس AHP برابر ۰.۰۰۹۲ محاسبه شد. در TOPSIS، عوارض ترافیکی پویا با ضریب نزدیکی ۰.۸۳۶۶ رتبه اول و عوارض مبتنی بر مسافت با ضریب ۰.۷۲۲۷ رتبه دوم را کسب کرد. تحلیل حساسیت نشان داد که با افزایش وزن عدالت توزیعی به ۲۵ درصد، گزینه مبتنی بر مسافت به رتبه نخست منتقل می شود. بر این اساس، پژوهش پیشنهاد می کند انتخاب ابزار عوارضی در تهران با تاکید هم زمان بر درآمد خالص، کیفیت حمل ونقل عمومی، عدالت پرداخت، شفافیت تخصیص درآمد و امکان اجرا پیاده سازی شود.

کلیدواژه ها:

تامین مالی پایدار ، مدیریت مالی شهری ، هزینه استفاده از خودرو ، روش TOPSIS ، تهران