ارزیابی اثر تغییر الگوی سفر از خودروی شخصی به حمل ونقل عمومی بر کاهش ازدحام ترافیکی

ازدحام ترافیکی پیامد ناهماهنگی میان تقاضای سفر، ظرفیت معابر و کیفیت گزینه های جایگزین خودرو است. هدف پژوهش حاضر، تبیین سازوکار اثر انتقال سفرهای خودروی شخصی به حمل ونقل عمومی و ارزیابی حساسیت این اثر نسبت به شدت ازدحام اولیه، بازگشت تقاضا و ظرفیت ناوگان است. روش پژوهش حاضر بر مرور هدفمند منابع علمی مرتبط، انجام مطالعات میدانی و مصاحبه با کارشناسان و متخصصان حوزه حمل ونقل و ترافیک استوار است. در بخش مرور منابع، ۲۲ اثر علمی شامل ۱۲ اثر از نویسندگان ایرانی و ۱۰ مقاله منتشرشده در منابع خارجی بررسی شده است. این منابع با هدف شناسایی عوامل موثر بر انتخاب شیوه سفر، بررسی پیامدهای تغییر الگوی سفر از خودروی شخصی به حمل ونقل عمومی و تبیین ارتباط این تغییر با کاهش ازدحام ترافیکی مورد استفاده قرار گرفته اند. در وضعیت پایه پژوهش، مقادیر مربوط به حجم تقاضای خودرو، ظرفیت معبر، ضریب سرنشینی و زمان جریان آزاد بر اساس اطلاعات گردآوری شده از مطالعات میدانی، بررسی اسناد و گزارش های معتبر مرتبط با عملکرد شبکه معابر و اطلاعات تخصصی ارائه شده از سوی کارشناسان و متخصصان حوزه حمل ونقل و ترافیک تعیین شدند. بر این اساس، حجم تقاضای خودرو ۳۶۰۰ وسیله نقلیه در ساعت، ظرفیت معبر ۳۲۰۰ وسیله نقلیه در ساعت، ضریب سرنشینی ۱٫۳ نفر به ازای هر خودرو و زمان جریان آزاد ۲۰ دقیقه در نظر گرفته شد. سناریوهای انتقال ۱۰، ۲۰ و ۳۰ درصد از مسافران اولیه خودرو با تابع حجم_تاخیر تحلیل شدند. نتایج محاسبات نشان می دهد زمان سفر جاده ای از ۲۴٫۸۱ دقیقه به ترتیب به ۲۳٫۱۵، ۲۱٫۹۷ و ۲۱٫۱۵ دقیقه می رسد؛ درحالی که کاهش تاخیر اضافی به ترتیب ۳۴٫۳۹، ۵۹٫۰۴ و ۷۵٫۹۹ درصد است. در سناریوی انتقال ۲۰ درصدی، بازگشت نیمی از تقاضای حذف شده، کاهش زمان سفر را از ۱۱٫۴۴ به ۶٫۶۶ درصد محدود می کند. همچنین، پذیرش ۹۳۶ مسافر جدید در ساعت نیازمند ظرفیت کافی ناوگان است. تحلیل نفر_زمان نشان می دهد بهبود حرکت خودروها الزاما به صرفه جویی زمان همه مسافران منجر نمی شود. نتیجه پژوهش آن است که انتقال شیوه سفر زمانی می تواند مزیت پایدار ایجاد کند که با بهبود زمان و قابلیت اعتماد حمل ونقل عمومی، مدیریت تقاضای خودرو و پایش ظرفیت همراه شود.

کلیدواژه ها:

تغییر شیوه سفر ، حمل ونقل عمومی ، ازدحام ترافیکی ، مدیریت تقاضای سفر ، تابع حجم_تاخیر