تحلیل انتقادی سیاست های توسعه روستایی ایران از منظر شمول اجتماعی و عدالت جنسیتی

توسعه روستایی در ایران طی دهه های گذشته یکی از محورهای مهم سیاست گذاری عمومی با هدف کاهش فقر، افزایش اشتغال، بهبود زیرساخت ها، کاهش مهاجرت روستا به شهر و ارتقای کیفیت زندگی روستاییان بوده است. با وجود اجرای برنامه ها و طرح های متعدد، بررسی پیامدهای اجتماعی این سیاست ها نشان می دهد که دستاوردهای توسعه روستایی در بسیاری از موارد به شکل برابر میان گروه های اجتماعی توزیع نشده است. زنان روستایی، جوانان، خانوارهای کم درآمد، سالمندان، افراد دارای محدودیت های جسمی و برخی گروه های حاشیه ای، همچنان با موانع بیشتری در دسترسی به منابع، فرصت های اقتصادی، آموزش، خدمات عمومی و مشارکت در تصمیم گیری مواجه هستند. از این منظر، توسعه روستایی صرفا مسئله ای اقتصادی یا کالبدی نیست، بلکه موضوعی مرتبط با عدالت اجتماعی و نحوه توزیع قدرت و فرصت در جامعه روستایی است. در این مقاله، سیاست های توسعه روستایی ایران از منظر دو مفهوم «شمول اجتماعی» و «عدالت جنسیتی» مورد تحلیل انتقادی قرار می گیرد. شمول اجتماعی بر فراهم شدن امکان مشارکت و برخورداری گروه های مختلف از منابع و فرصت های اجتماعی تاکید دارد، در حالی که عدالت جنسیتی بر رفع موانع ساختاری و فرهنگی میان زنان و مردان و ایجاد دسترسی عادلانه به منابع، قدرت و فرصت ها تمرکز می کند. نتایج تحلیل نشان می دهد که بخش مهمی از سیاست های توسعه روستایی ایران به افزایش زیرساخت ها و حمایت های اقتصادی توجه داشته، اما در برخی موارد ابعاد نهادی، اجتماعی، فرهنگی و جنسیتی توسعه کمتر مورد توجه قرار گرفته است. بنابراین، گذار از رویکرد صرفا عمرانی و اقتصادی به رویکردی مشارکتی، اجتماع محور و حساس به جنسیت، یکی از الزامات تحقق توسعه روستایی پایدار و عادلانه در ایران است.

کلیدواژه ها:

توسعه روستایی ، عدالت جنسیتی ، زنان روستایی ، سیاست گذاری عمومی ، نابرابری اجتماعی.