نقش انعطاف پذیری فضایی در بازآفرینی پایدار مدارس موجود در راستای توسعه پایدار شهری

مدرسه به عنوان یکی از مهم ترین نهادهای اجتماعی و آموزشی، بخش مهمی از سرمایه کالبدی و اجتماعی محلات شهری را شکل می دهد. بااین حال، بسیاری از مدارس موجود، در چند دهه اخیر، به دلیل فرسودگی کالبدی، ساختار فضایی صلب و ناهماهنگی با شیوه های نوین آموزش، توانایی محدودی در پاسخگویی به نیازهای معاصر آموزشی و الزامات توسعه پایدار شهری دارند. پژوهش حاضر با هدف تبیین نقش انعطاف پذیری فضایی در بازآفرینی پایدار مدارس موجود و بررسی ارتباط آن با اهداف توسعه پایدار شهری انجام شده است. روش پژوهش، تحلیلی تطبیقی است و بر مرور هدفمند و ترکیب کیفی یافته های مطالعات منتخب در حوزه معماری آموزشی، بازآفرینی تطبیقی بناهای موجود و محیط های یادگیری انعطاف پذیر استوار است. یافته ها نشان می دهد که انعطاف پذیری فضایی، در قالب سه مولفه تطبیق پذیری، تغییرپذیری و تنوع پذیری و در مقیاس های خرد، میانه و کلان، امکان بازآفرینی مدارس موجود را بدون الزام به تخریب و بازسازی کامل فراهم می کند. در این میان، تقویت پیوستگی فضایی میان عرصه های باز و بسته، ایجاد تنوع عملکردی، توجه به سازگاری اقلیمی و بهره گیری موثر از نور و تهویه طبیعی، علاوه بر ارتقای کیفیت محیط یادگیری، می تواند به کاهش مصرف انرژی، حفظ هویت کالبدی محله و تقویت ابعاد اجتماعی و اقتصادی پایداری منجر شود. همچنین، نتایج نشان می دهد که انعطاف پذیری کالبدی به تنهایی برای تحقق یک محیط آموزشی پایدار کافی نیست و اثربخشی آن مستلزم هماهنگی با انعطاف پذیری زمانی و سازمانی مدرسه است. بر این اساس، بازآفرینی مدارس موجود با تکیه بر انعطاف پذیری فضایی می تواند به عنوان راهبردی نسبتا کم هزینه و قابل تطبیق برای ارتقای کیفیت محیط های آموزشی، تحقق اهداف توسعه پایدار شهری و حفاظت از سرمایه های کالبدی و اجتماعی محلات مورد توجه قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

انعطاف پذیری فضایی ، بازآفرینی پایدار ، مدارس موجود ، توسعه پایدار شهری