پایش هوشمند تغییرشکل سطح زمین و آسیبپذیری زیرساختهای شهری بندرعباس با تلفیق SBAS-InSAR، GIS و یادگیری ماشین چارچوب پیشنهادی برای ایجاد رصدخانه تغییرشکل و ریسک زیرساختی در مدیریت شهری

رشد کالبدی شهرهای ساحلی، توسعه شبکه معابر و زیرساختهای شهری و همزمانی مخاطرات زمینشناختی و هیدرومورفولوژیک، ضرورت گذار از بازرسی واکنشی به پایش پیشنگر را افزایش داده است. این مقاله یک چارچوب فنی برای پایش تغییرشکل سطح زمین و تبدیل آن به شاخص عملیاتی آسیبپذیری زیرساختهای شهری بندرعباس ارائه میکند. نوآوری اصلی پژوهش، اتصال زنجیره «داده ماهوارهای تغییرشکل زمین یادگیری ماشین GIS داراییهای شهری اولویتبندی مداخله» در یک معماری تصمیمیار واحد است. در گام نخست، دادههای Sentinel-۱ با روشهای سریزمانی InSAR از نوع SBAS/PSI برای استخراج سرعت و جابهجایی نسبی سطح زمین استفاده میشوند. در گام دوم، متغیرهای زمینشناختی، ارتفاع، روند آب زیرزمینی، شیب، فاصله از گسل، تراکم ساختوساز و شاخصهای اهمیت شبکه معابر با لایههای تغییرشکل تلفیق میشوند. در گام سوم، الگوریتمهای XGBoost/Random Forest برای طبقهبندی حساسیت و روش SHAP برای تفسیر سهم متغیرها بهکار گرفته میشوند. در نهایت، شاخص ترکیبی «ریسک تغییرشکل–مواجهه زیرساختی» برای اولویتبندی بازدید، پایش میدانی، اصلاح زهکشی، تعمیر روسازی و کنترل ساختوساز پیشنهاد میشود. مقاله از ادعای نتایج تجربی ساختهشده اجتناب میکند و اعداد نمونه ارائهشده صرفا سناریوی محاسباتی برای نشاندادن قابلیت روش هستند؛ اعتبارسنجی نهایی باید با داده واقعی شهرداری، نقاط کنترل ژئودتیکی و اطلاعات دستگاههای متولی انجام شود. با توجه به مطالعات پیشین درباره مخاطرات طبیعی بندرعباس و قابلیت Sentinel-۱ در پایش تغییرشکل، چارچوب پیشنهادی میتواند مبنای توسعه یک سامانه عملیاتی مدیریت دارایی و ریسک زیرساختی در شهرداری بندرعباس قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

بندرعباس ، تغییرشکل سطح زمین ، SBAS-InSAR ، Sentinel-۱ ، GIS ، XGBoost ، SHAP ، زیرساخت شهری ، مدیریت دارایی ، ریسک ژئوتکنیکی.