رصدخانه هوشمند محیط زیست و تاب آوری شهری بندرعباس؛ طراحی چارچوب یکپارچه GISسنجش ازدور–یادگیری ماشین برای اولویت بندی مداخلات فنی، شهرسازی و زیست محیطی

بندرعباس به عنوان یک شهر ساحلی–صنعتی، هم زمان با فشارهای ناشی از گرمای شدید، آلودگی و گردوغبار، فعالیت های صنعتی، تغییرات کاربری زمین، فشار بر نوار ساحلی و آسیب پذیری زیرساخت های شهری مواجه است. پراکندگی این فشارها و تفاوت حساسیت پهنه های شهری باعث می شود تصمیم گیری پروژه های فنی، شهرسازی و زیست محیطی صرفا بر پایه بازدیدهای مقطعی یا شاخص های منفرد، کارایی کافی نداشته باشد. این مقاله یک چارچوب «رصدخانه هوشمند محیط زیست و تاب آوری شهری» پیشنهاد می کند که در آن داده های سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS)، تصاویر ماهواره ای، شاخص های حرارتی و پوشش زمین، اطلاعات شبکه معابر و زیرساخت، مجاورت با منابع فشار و داده های محیط زیستی در یک پایگاه مکانی یکپارچه تجمیع می شوند. در گام بعد، روش های یادگیری ماشین مانند Random Forest و XGBoost برای شناسایی و برآورد الگوهای اولویت و روش SHAP برای تفسیر سهم متغیرها پیشنهاد می شوند. خروجی مدل در قالب «شاخص اولویت مداخله» (Priority Intervention Index: PRI) به نقشه ها و داشبورد مدیریتی متصل شده و امکان رتبه بندی پروژه ها، هدف گذاری بازرسی، انتخاب نوع مداخله و پایش پس از اجرا را فراهم می کند. نوآوری اصلی پژوهش، عبور از رویکرد پروژه محور منفرد و حرکت به سوی تصمیم گیری مکانی، داده محور و چرخه ای است. چارچوب پیشنهادی می تواند به عنوان زیرساخت تصمیم یار برای شهرداری بندرعباس و پیونددهنده حوزه های عمران، شهرسازی، محیط زیست و بازرسی مورد استفاده قرار گیرد. لازم به تاکید است که مقادیر عددی و رتبه بندی های ارائه شده در بخش سناریو، صرفا برای نمایش نحوه عملکرد چارچوب بوده و به عنوان نتایج اندازه گیری شده جدید تلقی نمی شوند.

کلیدواژه ها:

محیط زیست شهری ، سنجش ازدور ، یادگیری ماشین ، مدیریت شهری ، پایش ساحلی