نقش مهندسان عمران در فرهنگسازی ساختوساز ایمن؛ گذار از« رعایت مقررات» به« نهادینهسازی فرهنگ ایمنی»

ایمنی در صنعت ساخت وساز صرفا محصول وجود مقررات، انجام بازرسی یا استفاده از تجهیزات حفاظت فردی نیست، بلکه تا حد زیادی به ارزش ها، نگرش ها، تصمیم ها و رفتارهای شکل گرفته در محیط پروژه وابسته است. در این میان، مهندسان عمران به دلیل حضور در مراحل طراحی، محاسبه، اجرا، نظارت، مدیریت پروژه و کنترل کیفیت، از جایگاهی برخوردارند که می تواند آنان را از یک کنشگر صرفا فنی به یکی از عوامل اصلی شکل دهنده فرهنگ ایمنی در صنعت ساختمان تبدیل کند. قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان نیز تامین ایمنی، بهداشت، بهره دهی مناسب و آسایش را از اهداف مقررات ملی ساختمان دانسته و رعایت این مقررات را در فعالیت های مرتبط با ساختمان الزامی کرده است. پژوهش حاضر با روش اسنادی تحلیلی و رویکرد نظری کاربردی، ادبیات علمی فرهنگ ایمنی، اقلیم ایمنی، شاخص های پیش نگر ایمنی و اسناد حرفه ای مرتبط با ساخت وساز را بررسی می کند. شواهد پژوهشی نشان می دهد که در مدیریت ایمنی ساخت وساز، حرکت از شاخص های پس نگر مانند تعداد حوادث به سمت شاخص های پیش نگر، فرهنگ ایمنی، تعهد مدیریتی، مشارکت عوامل پروژه، آموزش و شناسایی زودهنگام خطر اهمیت فزاینده ای پیدا کرده است. یک مرور نظام مند، ۱۶ شاخص پیش نگر ایمنی را در دو سطح عملکرد سازمانی/پروژه ای و شناسایی عوامل بالقوه حادثه دسته بندی کرده است. مرور جامع تر سال ۲۰۲۴ نیز بر روند گذار از شاخص های پس نگر به شاخص های پیش نگر و رشد توجه به فرهنگ و اقلیم ایمنی تاکید دارد. بر اساس تحلیل انجام شده، مدل مفهومی« مهندس ایمنی ساز» با شش نقش اصلی شامل پیش بینی و طراحی ایمن، مدیریت ریسک، الگوسازی رفتاری، آموزش و ارتباطات، مشارکت و گزارش دهی، و یادگیری و بهبود مستمر پیشنهاد می شود. همچنین برای سنجش نقش مهندسان، مجموعه ای از شاخص های قابل اندازه گیری در سه سطح فردی، پروژه ای و حرفه ای ارائه شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که توسعه نقش مهندسان عمران از «کنترل انطباق با مقررات» به «رهبری فرهنگ ایمنی» می تواند چارچوبی برای حرکت از رویکرد واکنشی به رویکرد پیشگیرانه در صنعت ساخت وساز فراهم سازد.

کلیدواژه ها:

فرهنگ ایمنی ، اقلیم ایمنی ، مدیریت ریسک ، شاخصهای پیشنگر ، مهندسی ایمنی.