تاثیر پروژه های نوسازی شهری بر جابجایی ساکنان بومی (اعیان سازی): درس هایی برای سیاست گذاران

پروژه های نوسازی و بازآفرینی شهری، اگرچه معمولا با هدف بهبود کیفیت کالبدی، اقتصادی و اجتماعی بافت های فرسوده و ناکارآمد شهری اجرا می شوند، در بسیاری از موارد پیامد ناخواسته ای به همراه دارند که در ادبیات علمی از آن با عنوان «اعیان سازی» (Gentrification) یاد می شود: افزایش ارزش زمین و مسکن در پی نوسازی، به تدریج ساکنان بومی و کم درآمد را از محله خود می راند و آن ها را به مناطقی دورتر از مراکز اشتغال و خدمات، با هزینه های حمل ونقل بالاتر و ناسازگار با نیازهای اجتماعی-فرهنگی شان، منتقل می کند. این پدیده، که ابتدا در شهرهای غربی مطالعه شد، اکنون در شهرهای خاورمیانه و ایران نیز به طور فزاینده ای مستند شده است.هدف پژوهش حاضر، تلفیق یافته های پژوهش های پیشین درباره سازوکارها، پیامدها و راهکارهای مقابله با اعیان سازی ناشی از نوسازی شهری، و استخراج درس های عملی برای سیاست گذاران شهری است. این پژوهش با استفاده از روش فراترکیب انجام شده که امکان تلفیق نظام مند یافته های کیفی و کمی مطالعات متعدد را برای دستیابی به بینشی جامع تر از آنچه هر مطالعه منفرد ارائه می دهد، فراهم می سازد. نمونه پژوهش شامل مطالعات موردی داخلی (تهران، مشهد) و بین المللی (منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا) است که به طور نظام مند شناسایی، کدگذاری و ترکیب شده اند.یافته های پژوهش نشان می دهد که اعیان سازی ناشی از نوسازی، اغلب از طریق افزایش کاربری تجاری، ورود سرمایه گذاری بخش خصوصی و پیاده راه سازی محله های تاریخی آغاز می شود و به تدریج به جابجایی تدریجی ساکنان بومی می انجامد؛ در حالی که رویکردهایی نظیر مشارکت واقعی جامعه محلی و بهره گیری از تسهیلگران اجتماعی می توانند اثرات جابجایی را تعدیل کنند. بر این اساس، پژوهش مجموعه ای از درس های سیاستی برای پیشگیری یا کاهش پیامدهای منفی اعیان سازی در پروژه های آینده نوسازی شهری ارائه می دهد.

کلیدواژه ها:

نوسازی شهری ، اعیان سازی ، جابجایی ساکنان ، سیاست گذاری شهری ، بازآفرینی شهری.