ارائه راهبردهای توانمندسازی محلات حاشیه نشین با رویکرد مدیریت یکپارچه شهری

گسترش شتابان شهرنشینی در کشورهای در حال توسعه، از جمله ایران، طی دهه های اخیر با شکل گیری و تثبیت محلات حاشیه نشین و سکونتگاه های غیررسمی همراه بوده است؛ محلاتی که با کمبود دسترسی به خدمات پایه شهری، ناامنی تصرف زمین، و طرد نسبی از فرایندهای رسمی برنامه ریزی و تصمیم گیری شهری مشخص می شوند. مسئله اصلی این پژوهش، بررسی این است که چرا بسیاری از برنامه های ساماندهی و توانمندسازی این محلات در ایران، با وجود سابقه چند دهه ای، به نتایج پایدار و ساختاری منجر نشده اند، و چگونه رویکرد «مدیریت یکپارچه شهری» می تواند این خلا را پر کند. این مقاله با هدف تبیین نظری و تجربی رابطه میان پراکندگی نهادی مدیریت شهری و ناکامی راهبردهای توانمندسازی محلات حاشیه نشین، و ارائه چارچوبی راهبردی مبتنی بر یکپارچگی نهادی برای این فرایند، انجام شده است. مبانی نظری پژوهش بر پایه نظریه کلاسیک خودیاری مسکن جان ترنر، ادبیات معاصر حکمرانی سکونتگاه های غیررسمی، و چارچوب مفهومی مدیریت یکپارچه شهری بنا شده است. روش تحقیق مورد استفاده، رویکرد مروری-تطبیقی برای تحلیل و تلفیق شواهد نظری و تجربی موجود در ادبیات داخلی و بین المللی است. یافته های پژوهش نشان می دهد که ناکامی بسیاری از پروژه های توانمندسازی در ایران، ریشه در تعدد نهادی و فقدان مدیریت یکپارچه شهری دارد، نه صرفا در کمبود منابع مالی؛ و مطالعات موردی داخلی از تبریز و زابل، اهمیت هم زمان دو رکن مشارکت واقعی ساکنان و هماهنگی نهادی را برای موفقیت این برنامه ها تایید می کنند. مقاله در پایان چارچوبی راهبردی برای توانمندسازی یکپارچه محلات حاشیه نشین کلان شهرهای ایران پیشنهاد می دهد.

کلیدواژه ها:

توانمندسازی ، حاشیه نشینی ، سکونتگاه غیررسمی ، مدیریت یکپارچه شهری ، مشارکت محلی