نقش شهرداری ها در تحقق عدالت فضایی: تحلیل موردی توزیع ناعادلانه فضای سبز در کلان شهرها

فضاهای سبز عمومی از مهم ترین عناصر زیرساختی شهر پایدار به شمار می روند و نقش موثری در ارتقای سلامت عمومی، کاهش آسیب پذیری اقلیمی، افزایش تعاملات اجتماعی و بهبود کیفیت زندگی شهروندان دارند. با وجود این، توزیع این فضاها در بسیاری از کلان شهرها عادلانه نیست و گروه های کم درآمد، ساکنان سکونتگاه های غیررسمی، سالمندان، کودکان و افراد دارای معلولیت معمولا از دسترسی کمتر و کیفیت پایین تری از فضاهای سبز برخوردارند. مسئله اصلی این پژوهش آن است که شهرداری ها، به عنوان مهم ترین نهاد محلی مسئول برنامه ریزی، تامین مالی، احداث و نگهداری فضاهای سبز، چگونه می توانند در کاهش نابرابری فضایی و تحقق عدالت محیطی نقش آفرینی کنند. پژوهش حاضر با هدف تحلیل ابعاد توزیعی، رویه ای و شناختی عدالت فضایی در ارتباط با فضاهای سبز عمومی انجام شده است. روش تحقیق، توصیفی تحلیلی و مبتنی بر مطالعه اسنادی و مرور نظام مند منابع علمی است. در بخش تحلیلی، از چارچوب سوات برای شناسایی نقاط قوت، ضعف، فرصت ها و تهدیدهای مدیریت شهری در زمینه توزیع عادلانه فضای سبز استفاده می شود. یافته های مطالعات پیشین نشان می دهد که صرف افزایش مساحت فضای سبز نمی تواند به تنهایی نشان دهنده عدالت فضایی باشد؛ زیرا شاخص هایی مانند فاصله، کیفیت، ایمنی، قابلیت استفاده، دسترسی برای گروه های مختلف و میزان مشارکت شهروندان نیز باید در ارزیابی وارد شوند. همچنین، تمرکز سرمایه گذاری در مناطق برخوردار، ارزش افزایی زمین و احتمال شکل گیری سبزشدگی اعیانی می تواند نابرابری های موجود را تشدید کند. نتایج پژوهش نشان می دهد شهرداری ها برای تحقق عدالت فضایی باید از رویکرد «توزیع برابر» به سمت «توزیع عادلانه متناسب با نیاز» حرکت کنند. تدوین شاخص عدالت سبز، اولویت دهی به محله های محروم، استفاده از داده های مکانی، بودجه ریزی مشارکتی، تضمین دسترسی همگانی و ارزیابی پیامدهای اجتماعی پروژه های سبز از مهم ترین راهکارهای پیشنهادی هستند.

کلیدواژه ها:

عدالت فضایی ، فضای سبز شهری ، شهرداری ، عدالت محیطی ، نابرابری شهری.