طراحی مدل مفهومی «شهرداری تاب آور»: تلفیق مدیریت ریسک، حکمرانی داده محور و مشارکت شهروندی

شهرهای معاصر با تلاقی چالش های بی سابقه ای از جمله تغییرات اقلیمی، بحران های اقتصادی، بلایای طبیعی و فشارهای اجتماعی روبه رو هستند که تاب آوری نهادی شهرداری ها را به شدت تحت تاثیر قرار داده است. هدف این پژوهش، طراحی مدل مفهومی جامعی برای «شهرداری تاب آور» است که از تلفیق سه مولفه کلیدی مدیریت ریسک، حکمرانی داده محور و مشارکت شهروندی شکل می گیرد. این مطالعه با رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمون، به بررسی نظام مند ادبیات نظری و تجربیات بین المللی در حوزه تاب آوری شهری پرداخته و با بهره گیری از تحلیل اسناد سیاستی بالادستی مدیریت شهری ایران، چارچوبی مفهومی ارائه می دهد که می تواند مبنای سیاست گذاری و برنامه ریزی برای شهرداری های ایران قرار گیرد. یافته های پژوهش نشان می دهد که تاب آوری شهرداری ها تنها از طریق تقویت زیرساخت های فیزیکی محقق نمی شود، بلکه نیازمند تحول در ساختارهای حکمرانی، نظام های تصمیم گیری و مکانیسم های مشارکت است. مدل پیشنهادی شامل سه لایه اصلی است: (۱) لایه مدیریت ریسک که بر شناسایی، ارزیابی و کاهش خطرات متمرکز است؛ (۲) لایه حکمرانی داده محور که از فناوری های هوشمند و تحلیل داده برای تصمیم گیری بهینه استفاده می کند؛ و (۳) لایه مشارکت شهروندی که شهروندان را به عنوان ذی نفعان فعال در فرآیندهای برنامه ریزی و اجرا دخیل می سازد. نتایج این پژوهش نشان می دهد که تلفیق این سه مولفه می تواند ظرفیت شهرداری ها را برای پیش بینی، جذب و بازیابی از شوک ها و تنش ها به طور معناداری افزایش دهد. این مدل می تواند به عنوان چارچوبی راهنما برای طراحی سیاست های تاب آوری در شهرهای ایران مورد استفاده قرار گیرد و زمینه ساز گذار به سمت مدیریت شهری پایدار و مقاوم شود.

کلیدواژه ها:

شهرداری تاب آور ، مدیریت ریسک ، حکمرانی داده محور ، مشارکت شهروندی ، تاب آوری شهری.