بازخوانی تعلق خاطر در معماری بومی و نقش آن در شکل گیری توریسم معماری نوستالژیک: رهیافتی بر هویت مکانی و بازآفرینی خاطره محور

تعلق خاطر به عنوان پیوندی عاطفی، شناختی و کالبدی میان انسان و محیط، نقشی بنیادین در شکل گیری هویت مکانی و کیفیت تجربه ی زیسته در فضاهای معماری بومی ایفا می کند. در دهه های اخیر، گسترش شهرسازی مدرن و یکسان سازی سیمای کالبدی شهرها، بسیاری از لایه های خاطره ی جمعی را کمرنگ کرده و در واکنش به آن، گونه ای از معماری با گرایش نوستالژیک و گردشگری وابسته به آن شکل گرفته است که با بازآفرینی نشانه ها، مصالح و الگوهای فضایی گذشته، به بازتولید حس تعلق می پردازد. هدف این پژوهش، تبیین مولفه های تعلق خاطر در معماری بومی، گونه شناسی توریسم معماری نوستالژیک و بررسی تطبیقی نمونه های تاریخی ایران است. روش پژوهش توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر مطالعات کتابخانه ای، اسنادی و مشاهده ی تطبیقی است که در آن مبانی نظری حس مکان و تعلق خاطر با شواهد میدانی بافت های تاریخی یزد، کاشان، اصفهان و شیراز تطبیق داده شده است. یافته ها نشان می دهد تعلق خاطر از تلاقی سه بعد کالبدی، عملکردی-اجتماعی و خاطره ای شکل می گیرد و توریسم معماری نوستالژیک در چهار گونه ی اصلی بازآفرینی بافت زنده، موزه های میدانی، دهکده های نمایشی و بناهای یادمانی قابل دسته بندی است. نتایج مطالعه ی تطبیقی نشان می دهد بافت هایی که کارکرد اصیل خود را حفظ کرده اند، تعلق خاطر پایدارتری نسبت به نمونه های صرفا نمایشی ایجاد می کنند. این پژوهش راهبردهایی برای طراحان، برنامه ریزان گردشگری و سیاست گذاران میراث فرهنگی در جهت تدوین رویکردی متوازن میان حفاظت، بازآفرینی و توسعه ی گردشگری ارائه می دهد.

کلیدواژه ها:

خاطر ، حس مکان ، معماری نوستالژیک ، گردشگری میراث ، بافت تاریخی