ارزیابی اثرات حمل ونقل محور (TOD) بر کیفیت زندگی شهروندی و الگوی سفرهای درون شهری (مورد کاوی: خطوط جدید متروی کلانشهر شیراز)

توسعه حمل ونقل محور (Transit-Oriented Development – TOD) به عنوان یکی از رویکردهای نوین برنامه ریزی شهری، بر ایجاد جوامع فشرده، مختلط الاستفاده و پیاده مدار در اطراف ایستگاه های حمل ونقل عمومی پرظرفیت تاکید دارد. پژوهش حاضر با هدف ارزیابی اثرات خطوط جدید متروی کلانشهر شیراز بر کیفیت زندگی شهروندی و الگوی سفرهای درون شهری ساکنان مناطق مجاور ایستگاه ها انجام شده است. روش تحقیق، ترکیبی (کمی-کیفی) از نوع همبستگی و تحلیل محتوا است. جامعه آماری شامل ساکنان محدوده نفوذ ۵۰۰ متری ۱۲ ایستگاه فعال و نیمه فعال خط یک متروی شیراز (ایستگاه احسان تا ایستگاه نمازی) به تعداد تقریبی ۴۵,۰۰۰ نفر می باشد. حجم نمونه بر اساس فرمول کوکران ۳۸۱ نفر برآورد و به روش نمونه گیری تصادفی طبقه ای انتخاب شد. داده ها با استفاده از پرسشنامه محقق ساخته (شامل ۴۸ گویه در ابعاد کیفیت زندگی و الگوی سفر) و مصاحبه های نیمه ساختاریافته با ۲۰ نفر از برنامه ریزان شهری و شهروندان ساکن گردآوری گردید. یافته های کمی نشان می دهد که راه اندازی خطوط متروی شیراز با ضریب همبستگی ۰/۵۲ (P<۰/۰۱) بر کیفیت زندگی ساکنان تاثیر مثبت و معناداری داشته است، به طوری که بیشترین بهبود در بعد «دسترسی و جابه جایی» (میانگین ۳/۸ از ۵) و کمترین تاثیر در بعد «امنیت و سلامت محیطی» (میانگین ۲/۹ از ۵) مشاهده شد. همچنین، الگوی سفر پاسخگویان تغییر قابل توجهی داشته است: ۴۳ درصد از کاربران خودروی شخصی، حداقل یک سفر درون شهری در هفته را با مترو جایگزین کرده اند. تحلیل کیفی نشان دهنده موانعی مانند فاصله ایستگاه تا مقاصد اصلی، کمبود پارکینگ های تبادلی و نبود یکپارچگی بین حالتی (اتوبوس-مترو) است. در نهایت، راهکارهای سیاستی برای بهینه سازی اثرات TOD در شیراز شامل تکمیل شبکه دسترسی پیاده، احداث پارکینگ های تبادلی در ایستگاه های حاشیه ای، و برنامه ریزی مختلط الاستفاده در حریم ایستگاه ها ارائه شده است.

کلیدواژه ها:

توسعه حمل ونقل محور (TOD) ، کیفیت زندگی شهری ، الگوی سفر ، متروی شیراز ، شهر هوشمند.