بازآفرینی بافت های فرسوده با تاکید بر عدالت فضایی و مشارکت اجتماعات محلی: ارائه چارچوبی ترکیبی برای حاشیه نشینی شهری (مطالعه موردی: کلانشهر شیراز)

بافت های فرسوده شهری در ایران با چالش های مضاعفی شامل فرسودگی کالبدی، نابرابری فضایی در توزیع خدمات شهری، مهاجرت ساکنان بومی و حاشیه نشینی روبه رو هستند. بازآفرینی شهری به عنوان راهبردی جامع و یکپارچه، رویکردی فراتر از بهسازی و نوسازی صرف کالبدی را مطرح می کند که در آن عدالت فضایی و مشارکت اجتماعات محلی نقشی محوری دارند. پژوهش حاضر با هدف تدوین چارچوبی ترکیبی از بازآفرینی شهری بر مبنای عدالت فضایی و مشارکت اجتماعی در محلات فرسوده و حاشیه نشین کلانشهر شیراز انجام شده است. روش تحقیق ترکیبی (کمی-کیفی) بوده و جامعه آماری شامل ساکنان سه محله هدف بازآفرینی در شیراز (نادرکاظمی، محله مهدی آباد و سنگ سیاه) است. حجم نمونه بر اساس فرمول کوکران ۳۸۴ نفر تعیین و داده ها از طریق پرسشنامه، مصاحبه های نیمه ساختاریافته با ۲۵ خبره شهری و تحلیل اسنادی گردآوری شد. یافته های پژوهش نشان می دهد که بین مولفه های عدالت فضایی (توزیعی، رویه ای و شناختی) و مشارکت اجتماعات محلی با موفقیت فرآیندهای بازآفرینی رابطه معناداری وجود دارد. همچنین، نتایج حاکی از آن است که در محلات مورد مطالعه، فقر شدید سرمایه اجتماعی، بی اعتمادی نهادی و ضعف زیرساخت های مشارکت، مهم ترین موانع تحقق بازآفرینی عدالت محور هستند. در نهایت، چارچوب ترکیبی پژوهش در قالب سه سطح راهبردی (بازآفرینی توزیعی، رویه ای و شناختی) و شش اصل عملیاتی برای پیاده سازی در محلات حاشیه نشین ارائه شده است. این چارچوب می تواند به عنوان الگویی برای سیاست گذاری بازآفرینی شهری در ایران و شهرهای مشابه مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

بازآفرینی شهری ، عدالت فضایی ، مشارکت اجتماعات محلی ، بافت فرسوده ، حاشیه نشینی شهری ، شیراز.