ارزیابی نقش مشارکت عمومی–خصوصی (PPP) در توسعه و بهره برداری از املاک شهری

مشارکت عمومی–خصوصی به عنوان یکی از سازوکارهای تامین مالی، توسعه و بهره برداری بلندمدت از دارایی های شهری، از حوزه زیرساخت های صرف فراتر رفته و به پروژه های بازآفرینی، مجتمع های چندمنظوره، اراضی و املاک شهرداری، بافت های ناکارآمد و دارایی های درآمدزا وارد شده است. مسئله اصلی این پژوهش آن است که موفقیت این الگو در املاک شهری به جذب سرمایه خصوصی وابسته نیست، بلکه به نحوه پیوند دادن منطق اقتصادی پروژه با الزامات برنامه ریزی شهری، کیفیت معماری، منافع عمومی و مدیریت چرخه عمر دارایی بستگی دارد. پژوهش حاضر با روش مرور تحلیلی–تطبیقی و تحلیل کیفی منابع علمی فارسی و انگلیسی، نقش مشارکت عمومی–خصوصی را در مراحل امکان سنجی، ساختاردهی قراردادی، طراحی و ساخت، بهره برداری و تحویل نهایی ارزیابی می کند. یافته ها نشان می دهد که واگذاری ریسک به طرف دارای ظرفیت مدیریت آن، شفافیت فرایند انتخاب شریک خصوصی، تعریف شاخص های عملکردی قابل سنجش، تثبیت حقوق توسعه و کاربری، کنترل کیفیت طراحی، پیش بینی سازوکارهای تعدیل قرارداد و حفاظت از دسترسی عمومی، از عوامل تعیین کننده موفقیت هستند. همچنین در پروژه های املاک شهری، ارزش زمین و ظرفیت تغییر کاربری می تواند به عنوان آورده عمومی عمل کند؛ با این حال، اتکای افراطی به افزایش ارزش ملک، خطر اعیان سازی، حذف گروه های کم درآمد و کاهش کیفیت فضای عمومی را تشدید می کند. بر پایه تحلیل انجام شده، الگوی مطلوب برای مدیریت شهری ایران، مشارکتی مرحله بندی شده، مبتنی بر غربالگری پروژه، ارزیابی ارزش در برابر پول، سنجش آثار اجتماعی–فضایی و پایش عملکرد بهره برداری است. چنین الگویی می تواند ضمن کاهش فشار سرمایه ای شهرداری، کیفیت و دوام دارایی های شهری را ارتقا دهد و منافع عمومی را در طول قرارداد تثبیت کند.

کلیدواژه ها:

مشارکت عمومی–خصوصی ، توسعه ، بهره برداری ، املاک شهری