ملاحظات اخلاقی و قانونی در اپلیکیشن های خودمراقبتی سلامت روان

اپلیکیشن های خودمراقبتی سلامت روان طی یک دهه ی اخیر از ابزارهای حاشیه ای به بخشی جدی از اکوسیستم مراقبت روانی تبدیل شده اند؛ روندی که با ورود مدل های زبانی بزرگ و چت بات های مبتنی بر هوش مصنوعی مولد شتاب بیشتری نیز گرفته است. این گسترش سریع، پرسش های اخلاقی و قانونی متعددی را پیش کشیده است که پاسخ به آن ها نه فقط برای طراحان و توسعه دهندگان، بلکه برای درمانگران، سیاست گذاران و کاربران نیز حیاتی است. هدف این مقاله ی مروری، ترسیم نقشه ای منسجم از مهم ترین ملاحظات اخلاقی (شفافیت و تبیین پذیری، حریم خصوصی و مالکیت داده، سوگیری الگوریتمی، مسئولیت اجتماعی طراحان، و مرز میان کمک دیجیتال و مداخله ی بالینی) و ملاحظات قانونی (چارچوب های بین المللی مانند GDPR، HIPAA و PIPEDA، رویکرد نظارتی سازمان غذا و داروی آمریکا به عنوان نرم افزار پزشکی، و همچنین وضعیت قوانین حمایت از داده در ایران) حاکم بر این حوزه است. روش پژوهش، مروری – تحلیلی و مبتنی بر مطالعه ی اسنادی منابع آکادمیک، گزارش های نهادهای ناظر و رویدادهای واقعی صنعت در بازه ی ۲۰۲۰ به بعد است. یافته ها نشان می دهد میان چارچوب اخلاقی و چارچوب حقوقی این حوزه شکافی ساختاری وجود دارد: بسیاری از اپلیکیشن های سلامت روان به دلیل خلاهای تعریفی، از شمول قوانین سخت گیرانه ی حریم سلامت (نظیر HIPAA) خارج می مانند، در حالی که همان اپلیکیشن ها حساس ترین داده های شخصی کاربران را گردآوری می کنند. مقاله با ارائه ی یک چارچوب عملی برای طراحان و مروری بر محدودیت های پژوهش حاضر به پایان می رسد.

کلیدواژه ها:

خودمراقبتی سلامت روان ، اخلاق هوش مصنوعی ، حریم خصوصی داده ، حقوق دیجیتال سلامت ، اپلیکیشن های موبایل سلامت روان ، مسئولیت پذیری الگوریتمی