تبیین چارچوب انسان محور به کارگیری هوش مصنوعی مولد در کلاس درس با تاکید بر نقش تربیتی معلم: واکاوی دیدگاه اعضای هیئت علمی دانشگاه فرهنگیان

هدف پژوهش حاضر تبیین چارچوب انسان محور به کارگیری هوش مصنوعی مولد در کلاس درس با تاکید بر نقش تربیتی معلم از نظر اعضای هیئت علمی دانشگاه فرهنگیان بود.پژوهش با طرح آمیخته اکتشافی با غلبه کیفی انجام شد. در بخش کیفی، اعضای هیئت علمی دارای تجربه علمی یا آموزشی مرتبط با فناوری آموزشی، برنامهریزی درسی، روانشناسی تربیتی، تربیت معلم، مدیریت آموزشی و اخلاق فناوری به روش نمونهگیری هدفمند ملاکی و با رعایت تنوع حداکثری انتخاب شدند و مصاحبههای نیمهساختاریافته تا رسیدن به اشباع مفهومی ادامه یافت. دادههای مصاحبه با روش تحلیل مضمون ششمرحلهای بررسی شد. در مرحله تکمیلی، برای تعیین میزان اهمیت نسبی مضامین، از خبرگان خواسته شد ابعاد استخراجشده را در یک مقیاس پنجدرجهای ارزیابی کنند و دادهها با شاخصهای توصیفی و آزمون فریدمن تحلیل شد. تحلیل کیفی به شناسایی هفت مضمون اصلی شامل: عاملیت انسانی و مرجعیت تصمیم تربیتی، طراحی پداگوژیک انسانمحور و تنظیم نقش هوش مصنوعی، میانجیگری معرفتی، سواد هوش مصنوعی و تفکر انتقادی، رابطه انسانی، مراقبت و هویت حرفهای معلم، ارزشیابی اصیل و بازخورد با نظارت انسانی، اخلاق، عدالت، حریم خصوصی و حساسیت فرهنگی و رشد حرفهای و حکمرانی مسئولانه انجامید. برآیند یافتهها نشان داد انسانمحوری در کلاس هوشمند به معنای حذف یا محدودسازی فناوری نیست؛ بلکه مستلزم توزیع آگاهانه اختیار، حفظ مسئولیت نهایی معلم، طراحی فعالیتهای یادگیری معنادار، راستیآزمایی خروجیهای هوش مصنوعی، صیانت از رابطه انسانی و استقرار قواعد روشن اخلاقی و سازمانی است. نتیجه پژوهش آن است که در عصر هوش مصنوعی مولد، نقش معلم از ارائهکننده محتوا به طراح تجربه یادگیری، داور معرفتی، میانجی اخلاقی، مراقب رابطه انسانی و مسئول تصمیم تربیتی گسترش مییابد و برنامههای تربیت معلم باید این بازتعریف را بهصورت صریح در برنامه درسی و توسعه حرفهای وارد کنند.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی مولد ، طراحی انسانمحور ، نقش تربیتی معلم ، عاملیت معلم ، دانشگاه فرهنگیان ،