شایستگی های موردنیاز دانشجویان برای مواجهه حرفه ای با هوش مصنوعی مولد: واکاوی دیدگاه اعضای هیئت علمی دانشگاه های دولتی منتخب شهر تهران

هدف پژوهش حاضر شناسایی و اولویت بندی شایستگی های موردنیاز دانشجویان برای مواجهه حرفه ای با هوش مصنوعی مولد از دیدگاه اعضای هیئت علمی دانشگاه های منتخب تهران بود. پژوهش با طرح آمیخته اکتشافی و غلبه کیفی طراحی شد. در مرحله کیفی، ۲۲ نفر از اعضای هیئت علمی دانشگاه های منتخب شهر تهران که در حوزه های فناوری آموزشی، برنامه ریزی درسی، روان شناسی تربیتی، مدیریت و توسعه منابع انسانی، علوم داده، اخلاق فناوری و مطالعات بازار کار دارای سابقه علمی یا آموزشی مرتبط بودند انتخاب شدند که به روش نمونه گیری هدفمند ملاکی و با رعایت تنوع حداکثری انتخاب شدند. داده ها با مصاحبه نیمه ساختاریافته گردآوری و بر اساس تحلیل مضمون شش مرحله ای تحلیل شدند. در مرحله تکمیلی، ابعاد استخراج شده در یک مقیاس پنج درجه ای توسط خبرگان ارزیابی و برای مقایسه اولویت نسبی آنها از شاخص های توصیفی و آزمون فریدمن استفاده شد. چارچوب تحلیلی پژوهش هفت شایستگی اصلی را دربر گرفت: «سواد بنیادی و فهم سازوکارهای هوش مصنوعی مولد»، «تعامل موثر و طراحی گردش کار انسان-هوش مصنوعی»، «ارزیابی انتقادی، راستی آزمایی و قضاوت معرفتی»، «حل مسئله، خلاقیت و یکپارچه سازی دانش تخصصی»، «اخلاق، حقوق، امنیت داده و مسئولیت حرفه ای»، «شایستگی های انسانی و بین فردی مقاوم در برابر خودکارسازی» و «خودراهبری، یادگیری مادام العمر و سازگاری شغلی». برآیند تحلیل نشان می دهد آمادگی حرفه ای در عصر هوش مصنوعی را نمی توان به مهارت کار با ابزار یا دستوردهی تقلیل داد؛ بلکه دانشجو باید بتواند خروجی های هوش مصنوعی را در متن دانش تخصصی خود تفسیر و ارزیابی کند، مسئولیت تصمیم را حفظ نماید، از داده و مالکیت فکری صیانت کند، در همکاری با انسان ها ارزش افزوده ایجاد کند و پیوسته مهارت های خود را بازآرایی نماید. بر این اساس، پیشنهاد می شود دانشگاه ها «سواد و شایستگی هوش مصنوعی مولد» را به صورت میان رشته ای و حرفه محور در برنامه های درسی، کارآموزی، ارزشیابی و خدمات آمادگی شغلی ادغام کنند.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی مولد ، شایستگی حرفه ای ، سواد هوش مصنوعی ، دانشجویان ،