سامانه مکان یابی و مدیریت ناوگان خودروهای خدمات شهری با GPS و GIS

مدیریت ناوگان خودروهای خدمات شهری به دلیل گستردگی، تنوع و حساسیت عملیات، نیازمند سامانه ای هوشمند و یکپارچه است. پژوهش حاضر با هدف طراحی و تبیین چارچوبی منسجم برای سامانه مکان یابی و مدیریت ناوگان خودروهای خدمات شهری بر پایه تلفیق سامانه موقعیت یابی جهانی و سامانه اطلاعات جغرافیایی انجام شد. روش پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر ماهیت توصیفی–تحلیلی با رویکرد ترکیبی کمی و کیفی است. داده های موقعیت یابی، سرعت، زمان و مسیر خودروها از ناوگان چند کلان شهر منتخب گردآوری و با توابع تحلیل شبکه ای، هم پوشانی و مجاورت در سامانه اطلاعات جغرافیایی تحلیل شد. یافته ها نشان داد که معماری مفهومی سامانه در چهار لایه گردآوری داده، پردازش و ذخیره سازی، تحلیل و مدل سازی، و نمایش و تصمیم گیری قابل طراحی است. مولفه های اصلی شامل ردیابی برخط، تحلیل فضایی، بهینه سازی مسیر و تخصیص هوشمند خودرو است. ارزیابی کارایی سامانه در سناریوی بهینه حاکی از کاهش ۲۷ درصدی زمان پاسخ دهی، ۲۴٫۵۷ درصدی مصرف سوخت و ۲۹٫۵۴ درصدی انتشار دی اکسید کربن و افزایش ۱۸ درصدی بهره وری نیروی انسانی بود. مقایسه وضعیت موجود و مطلوب نشان داد که بهره وری ناوگان از ۵۸ به ۸۵ درصد و رضایت شهروندان از ۶۲ به ۸۱ درصد ارتقا می یابد. چالش های اصلی در سه دسته فنی (قطع سیگنال و ناهمگونی تجهیزات)، سازمانی (مقاومت در برابر تغییر و کمبود آموزش) و حقوقی (خلا قوانین حفاظت از داده ها و حریم خصوصی) طبقه بندی شد. مدل نهایی پژوهش، سناریوی میانی را به عنوان گزینه بهینه برای بافت شهری ایران پیشنهاد می کند که ضمن بهره گیری از تحلیل فضایی و تخصیص نیمه خودکار، با شرایط مالی و سازمانی موجود سازگارتر است. پیامدهای مدیریتی بر ضرورت گذار از مدیریت سنتی به مدیریت داده محور و مکان مبنا، آموزش مستمر، تدوین سند حفاظت از داده ها و ایجاد واحد پایش مرکزی تاکید دارد. مسیرهای پژوهشی آتی شامل مطالعات طولی، بررسی شهرهای کوچک، تلفیق با اینترنت اشیا و یادگیری ماشین، و تحلیل هزینه–فایده جامع است.

کلیدواژه ها:

سامانه موقعیت یابی جهانی ، سامانه اطلاعات جغرافیایی ، مدیریت ناوگان ، خدمات شهری ، بهینه سازی مسیر